Introductie Fenytoine

Fenytoïne beïnvloedt de informatieoverdracht via zenuwen in de hersenen. Het wordt toegepast bij verschillende aandoeningen.

Artsen schrijven het voor bij epilepsie en hartritmestoornissen.

Handelsinformatie

Fenytoïne is sinds 1938 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknamen Diphantoïne, Diphantoïne-Z en Epanutin in tabletten en injecties en als Fenytoïne suspensie FNA in een drank.

Hoe moet ik Fenytoine gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek.

Hoe?

• Tabletten: innemen met wat water.
• Drank: schud de fles om voor gebruik en meet de juiste hoeveelheid af met de meegeleverde maatbeker.

Wanneer?
Neem dit middel in tijdens het eten om eventuele misselijkheid te voorkomen. Het beste kunt u vaste tijdstippen kiezen, dan vergeet u minder snel een dosis. Als u het twee keer per dag gebruikt: 's ochtends en 's avonds. Als u het drie keer per dag gebruikt: 's ochtends, 's middags en 's avonds bij de maaltijd. Als u het vier keer per dag gebruikt: bij de maaltijden en voor de nacht.

Hoe lang?
Uw arts bepaalt hoe lang u dit middel moet gebruiken. Dat hangt af van de aandoening waarvoor u dit middel slikt en van de resultaten. Het kan zijn dat de dosering tussentijds wordt aangepast. Verander in elk geval nooit zelf de dosering!

Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Behalve het gewenste effect kan dit middel bijwerkingen geven, met name in de eerste weken van de behandeling. De meeste bijwerkingen worden vanzelf minder als u aan het middel gewend raakt.

De belangrijkste bijwerkingen zijn de volgende.

Soms

• Maagdarmklachten, zoals misselijkheid, gebrek aan eetlust, buikpijn en verstopping. Misselijkheid kunt u voorkomen door het middel met wat voedsel in te nemen.
• Slaperigheid en sufheid. Dit is vooral lastig bij activiteiten waarbij uw oplettendheid erg nodig is, zoals autorijden, het beklimmen van een ladder of het bewaken van een proces op het werk. Onderneem geen risicovolle activiteiten, zeker niet de eerste twee weken van de behandeling als u nog aan het middel moet wennen.
• Verwardheid, concentratie- en geheugenstoornissen. Zelden ontstaan hallucinaties.
• Vermoeidheid en duizeligheid. Myasthenia gravis (een spierziekte) kan verergeren.

Zelden

• Slikstoornissen, smaakverlies en gewichtsverlies.
• Bij ouderen of bij een hoge dosering: trillende handen, een onzekere gang bij het lopen, traag of onduidelijk spreken.
• Dubbelzien en andere problemen met zien.
• Hartritmestoornissen, met name bij ouderen of ernstig zieke patiënten.
• Gedrags- en stemmingsveranderingen, zoals opwinding, nervositeit, apathie en depressieve gevoelens.
• Huiduitslag, acne (vette huid met puistjes) en overmatige haargroei. De haargroei kan op de ledematen, maar ook op de romp en het gezicht voorkomen. De haargroei kan blijvend zijn.
• Vergroving van de gelaatstrekken.
• Allergie, dit merkt u aan huiduitslag, galbulten en jeuk. Vermoedt u dat u overgevoelig bent voor dit middel, raadpleeg dan uw arts. Geef aan de apotheek door dat u overgevoelig bent voor fenytoïne. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u het middel niet opnieuw krijgt. Een heel enkele keer is allergie ernstig. De huiduitslag gaat dan gepaard met blaren, schilfering of koorts en zwelling van de lymfeklieren. Waarschuw dan direct een arts.
• Hoofdpijn.

Zeer zelden

• Verstoring van de aanmaak van bloedcellen. Raadpleeg uw arts als u last heeft van onverklaarbare vermoeidheid, regelmatig terugkerende infecties, keelpijn, blaasjes in de mond en blauwe plekken. Neem bij deze verschijnselen onmiddellijk contact op met uw arts.
• Leverontsteking. Dit is soms te merken aan gele verkleuring van huid of het oogwit. Mensen met stoornissen in de werking van de lever hebben hier meer kans op.
• Te weinig natrium in het bloed. U merkt dat soms aan het vasthouden van vocht, gewichtstoename, hoofdpijn, braken, slap gevoel en verwardheid. Waarschuw dan uw arts.
• Als u acute porfyrie heeft, een stofwisselingsziekte waarbij men aanvallen van buikpijn, braken, koorts en hartkloppingen krijgt: dit middel kan een aanval uitlokken. Geef aan de apotheek door dat u acute porfyrie heeft. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit middel of andere uitlokkende middelen niet krijgt.
• Mensen met het Brugada-syndroom, een erfelijke hartaandoening, hebben mogelijk een grotere kans op hartritmestoornissen. Overleg met uw arts. Mogelijk kunt u overstappen op een ander middel. Als u dit middel toch moet gebruiken, zal uw arts u extra onder controleren.
• Botafwijkingen, zoals het dunner en brozer worden van het bot en botbreuken. Deze bijwerkingen kunnen optreden wanneer u gedurende lange tijd dit medicijn gebruikt.

Uw arts zal uw lever en uw bloed regelmatig controleren om bovengenoemde ernstige bijwerkingen tijdig op te sporen. Wees echter zelf ook alert op de verschijnselen.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Heeft Fenytoine wisselwerkingen met andere medicijnen?

Dit middel heeft wisselwerkingen met andere medicijnen. In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

• Andere middelen die het reactievermogen verminderen. Bij deze middelen is vaak op de verpakking een gele waarschuwingssticker geplakt. De effecten op bijvoorbeeld de rijvaardigheid versterken elkaar. Rijd zeker geen auto als u twee of meer van dergelijke middelen gebruikt.
• Anticonceptiepil. Fenytoïne vermindert de betrouwbaarheid van de pil. Hierdoor stijgt de kans op een zwangerschap. Mogelijk vervangt uw arts fenytoïne voor een ander medicijn. Of misschien krijgt u een ander anticonceptiemiddel, zoals een spiraaltje of de prikpil. Als dit niet mogelijk is, kunt u condooms gebruiken. Als u stopt met fenytoïne is het effect op de hormonen nog vier weken aanwezig. Gebruik daarom condooms tijdens en tot en met vier weken na het stoppen van fenytoïne.
  Let op: ook de minipil met desogestrel of lynestrenol en het implantatiestaafje worden door fenytoïne minder betrouwbaar. Dit geldt ook voor de vaginale ring en de anticonceptiepleister.
  Ook de betrouwbaarheid van de morning-afterpil met levonorgestrel of ulipristal kan verminderd zijn. Dit geldt ook als u fenytoïne in de afgelopen 4 weken heeft gebruikt. Overleg hierover met uw arts.
• Foliumzuur, een vitamine, kan de werking van fenytoïne verminderen. Dit gebeurt vooral bij vrij hoge doseringen foliumzuur. Overleg hierover met uw arts of apotheker.
• De bloedverdunners acenocoumarol en fenprocoumon. Fenytoïne kan het effect van de bloedverdunners veranderen. Neem contact op met de trombosedienst als u begint of als u stopt met fenytoïne of als de dosering verandert. Daarnaast kunnen de bloedverdunners de werking en bijwerkingen van fenytoïne versterken. Als u last krijgt van onwillekeurige bewegingen, problemen met het gezichtsvermogen, spraakstoornissen of slaapzucht, moet u uw arts waarschuwen.
• Sommige medicijnen tegen hiv en hepatitis C. Vraag aan uw apotheker om welke medicijnen dit gaat.

De volgende middelen kunnen het effect, maar ook de bijwerkingen van fenytoïne versterken:

• fluoxetine (antidepressivum);
• amiodaron (middel tegen hartritmestoornissen);
• co-trimoxazol (trimethoprim/sulfamethoxazol), trimethoprim en sulfadiazine (antibiotica);
• isoniazide (tuberculosemiddel);
• disulfiram (een middel bij alcoholverslaving);
• fluconazol en voriconazol (antischimmelmiddelen);
• cimetidine, omeprazol en esomeprazol (maagmiddelen);
• felbamaat (middel tegen epilepsie);
• capecitabine, fluorouracil en tegafur (middelen tegen kanker).
• fenylbutazon (ontstekingsremmende pijnstiller).
  Soms is een aanpassing van de dosis nodig. Krijgt u last van onwillekeurige bewegingen of verminderd gezichtsvermogen, waarschuw dan uw arts;
• stiripentol, een ander middel tegen epilepsie. Uw arts zal daarom de dosering van fenytoïne verlagen en regelmatig de bloedspiegels van beide middelen meten.

Fenytoïne kan het effect van de volgende middelen verminderen.

• Bepaalde antischimmelmiddelen (itraconazol, ketoconazol, posaconazol). Itraconazol kan bovendien op zijn beurt de bijwerkingen van fenytoïne iets versterken. Raadpleeg uw arts als u deze combinatie voorgeschreven heeft gekregen. Mogelijk kan uw arts u een ander middel voorschrijven.
• Lamotrigine, ook een middel tegen epilepsie. Hierdoor heeft u meer kans op een epileptische aanval. Uw arts zal daarom de werkzaamheid controleren en eventueel de dosering aanpassen.
• Perampanel, ook een medicijn tegen epilepsie. Uw arts kan de dosering van perampanel verhogen.
• Topiramaat, een medicijn tegen epilepsie en boulimia nervosa. De hoeveelheid van topiramaat in het bloed kan afnemen door fenytoïne. Overleg hierover met uw arts. Mogelijk zal uw arts de dosering van topiramaat aanpassen.
• Zonisamide, een middel tegen epilepsie. Fenytoïne vermindert de werking zan zonisamide, waardoor u meer kans heeft op een epileptische aanval. Zonisamide kan ook de werking van fenytoïne beïnvloeden. Uw arts zal daarom de werkzaamheid controleren en eventueel de dosering aanpassen.
• Bepaalde afweeronderdrukkende middelen ciclosporine, sirolimus en tacrolimus. Uw arts zal de bloedspiegels van de afweeronderdrukkende middelen daarom meten en de dosering verhogen. Als u stopt met het gebruik van fenytoïne moet de dosering van de afweeronderdrukkende middelen weer worden verlaagd. Stop daarom nooit zonder overleg;
• Methadon. Deze morfineachtige pijnstiller wordt ook toegepast in de verslavingszorg. Door combinatie met fenytoïne kunt u onthoudingsverschijnselen krijgen, u heeft dus meer methadon nodig. Na het stoppen met fenytoïne kan de hoeveelheid methadon in het bloed toenemen, waardoor vergiftigingsverschijnselen kunnen ontstaan. U kunt alleen stoppen met fenytoïne onder begeleiding van een arts.
• Sertindol, risperidon, haloperidol, broomperidol, clozapine en aripiprazol (middelen tegen wanen en hallucinaties), theofylline (een middel bij astma of COPD) en bijnierschorshormonen (zoals prednison, prednisolon). Fenytoïne vermindert de werking van deze medicijnen. Uw arts zal de dosis controleren en eventueel aanpassen. Bij stoppen met fenytoïne kunnen de bijwerkingen van deze medicijnen toenemen. Overleg hierover met uw arts of apotheker.
• Doxycycline (antibioticum). Uw arts zal in de meeste gevallen een ander antibioticum voorschrijven.
• Bedaquiline, een medicijn tegen tuberculose. Mogelijk krijgt u een ander medicijn.
• Bepaalde slaap- en rustgevende middelen (midazolam, alprazolam en zolpidem). Uw arts zal u waarschijnlijk een ander middel voorschrijven;
• Sommige medicijnen gebruikt bij verschillende vormen van kanker. Vraag aan uw apotheker om welke antikankermiddelen dit gaat;
• Kinidine en disopyramide (middelen tegen hartritmestoornissen).
• Ivabradine, een middel tegen pijn op de borst.
• Verapamil, een medicijn tegen angina pectoris.
• De antistollingsmiddelen apixaban, dabigatran, edoxaban, rivaroxaban en ticagrel. Overleg hierover met uw arts. Mogelijk schrijft uw arts een ander medicijn voor.
• Mirtazapine, een medicijn tegen depressie. Fenytoïne vermindert de werking van mirtazapine. Overleg hierover met uw arts. Uw arts kan de dosering van mirtazapine verhogen.
• Quetiapine, een middel tegen psychoses. Uw arts zal u waarschijnlijk een ander middel voorschrijven of de dosering controleren en indien nodig aanpassen.
• Atorvastatine en simvastatine, cholesterolverlagende medicijnen. Fenytoïne vermindert de werking van deze middelen. Bij stoppen met fenytoïne kunnen de bijwerkingen van van deze middelen toenemen. Mogelijk zal uw arts u een ander cholesterolverlagend medicijn voorschrijven of de dosering aanpassen.
• Ulipristal gebruikt bij vleesbomen in de baarmoeder. Overleg hierover met uw arts.

Sommige middelen tegen kanker (chemokuren) kunnen de werking van fenytoïne verminderen: bleomycine, carboplatine, carmustine, cisplatine, cyclofosfamide, dacarbazine, doxorubicine, etoposide, mercaptopurine, methotrexaat, teniposide, vinblastine en vincristine. Als u een van deze middelen gebruikt, zal uw arts de hoeveelheid fenytoïne in uw bloed af en toe meten en zo nodig de dosering aanpassen.

• Rifampicine (een middel onder andere tegen tuberculose) kan de werking van fenytoïne verminderen. Uw arts zal daarom de werkzaamheid controleren. Mogelijk verhoogt uw arts de dosering van fenytoïne.
• Valproïnezuur, een ander middel tegen epilepsie, en fenytoïne kunnen elkaars werking beïnvloeden. Als uw arts de werking en de hoeveelheid in het bloed van beide middelen controleert, kunt u ze veilig samen gebruiken.

Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

Als ik Fenytoine gebruik, mag ik dan...

autorijden?
Let op: als u epilepsie heeft, mag u vaak niet autorijden. Of u mag autorijden, hangt af van bepaalde keuringseisen. Overleg hierover met uw arts. Ook is er een brochure 'Epilepsie en rijgeschiktheid' van het Epilepsiefonds. Ook ernstige hartritmestoornissen kunnen een reden zijn dat u niet mag autorijden. Overleg met uw arts of dat bij u het geval is. Wilt u meer informatie over autorijden bij bepaalde aandoeningen? Kijk dan op de website van het CBR.

Heeft uw arts bepaald dat u met uw aandoening mag autorijden? Ook fenytoïne heeft invloed op uw rijvaardigheid. Het kan gevaarlijk zijn aan het verkeer deel te nemen als u dit medicijn gebruikt. Dit komt door bijwerkingen, zoals sufheid, slaperigheid, duizeligheid, verwardheid en een verminderde coördinatie. U mag het eerste jaar dat u dit medicijn gebruikt niet autorijden. Moet u absoluut kunnen autorijden? Overleg dan met uw arts. Mogelijk bestaat er een ander medicijn waarmee u wel mag autorijden

Voor meer algemene informatie kunt u het thema 'Medicijnen in het verkeer' lezen. In dit thema leest u bijvoorbeeld wat de wet zegt over medicijnen in het verkeer. Ook vindt u adviezen waarmee u rekening moet houden als u wel (weer) mag autorijden.

alcohol drinken?
Alcohol versterkt het versuffende effect van dit middel. Ook als u niets van deze bijwerking heeft gemerkt, kunt u door het gebruik van alcohol wel suf worden en kan uw coördinatie- en beoordelingsvermogen afnemen.

alles eten?
Er zijn geen beperkingen voor dit middel.

Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?

Het is belangrijk dit middel consequent in te nemen. Mocht u toch een dosis zijn vergeten.

• Als u dit middel 2 keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan 7 uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan 7 uur? Sla de vergeten dosis dan over.
• Als u dit middel 3 of 4 keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan 1 uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan 1 uur? Sla de vergeten dosis dan over.

Neem nooit een dubbele dosering. Bij dit geneesmiddel heeft een te hoge dosering snel schadelijke gevolgen. U kunt eventueel de volgende dosis verschuiven. Vraag advies aan uw arts.

Kan ik zomaar stoppen met Fenytoine?

Nee, u kunt niet zomaar stoppen. Dat moet altijd in overleg met de arts gebeuren. De dosering moet namelijk worden afgebouwd om ernstige problemen te voorkomen. Dit afbouwen kan maanden duren.

Moet u stoppen vanwege overgevoeligheid of ernstige bijwerkingen, dan zal uw arts hiermee rekening houden.

Ook als u een ander epilepsiemiddel gaat gebruiken, mag u niet in één keer met dit middel stoppen. Ook in dat geval moet de dosering langzaam worden afgebouwd.

Disclaimer

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.