Introductie Tacrolimus (als 1-Water)

Tacrolimus is een afweeronderdrukker (immuno-suppressivum). Het remt ontstekingen en afweerreacties.

Artsen schrijven het voor na een orgaantransplantatie om afweerreacties te onderdrukken.

Handelsinformatie

Tacrolimus is sinds 1993 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknamen Adport, Advagraf, Envarsus, Modigraf, Prograft, Tacni en als het merkloze Tacrolimus. Het is te verkrijgen in capsules, tabletten, drank, granulaat (korrels) en injecties.

Tacrolimus is ook in de handel onder de merknaam Protopic in een zalf. Deze tekst gaat alleen over de capsules, tabletten, granulaat (korrels), drank en injecties.

Hoe moet ik Tacrolimus (als 1-Water) gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek.

Hoe?

• Gewone capsules: slik de capsules heel door met een half glas water.
• Capsules of tabletten met vertraagde afgifte (te herkennen aan MVA): heel doorslikken met een half glas water. De tabletten en capsules niet kauwen of fijnmaken, omdat dan onbedoeld al het werkzame bestanddeel tegelijk vrijkomt. De tabletten en capsules zijn zo gemaakt, dat ze de werkzame stof langzaam afgeven, waardoor ze langer werken.
• Drank: schud de fles goed om vlak voor u de juiste hoeveelheid afmeet.
• Granulaat (korrels): maak de drank pas klaar vlak voor het innemen. U moet meestal meerdere zakjes gebruiken. Doe hiervoor de voorgeschreven hoeveelheid lauw water in een glas. Gebruik geen plastic beker of plastic lepel, omdat dit PVC kan bevatten. Tacrolimus blijft daaraan plakken, waardoor u een te lage dosering krijgt. Strooi het voorgeschreven aantal zakjes leeg in het glas water en roer. De korrels zullen niet helemaal oplossen, er ontstaat een troebele drank. Drink deze op. Spoel het glas na met dezelfde hoeveelheid water en drink dit ook op.

Wanneer?

• Kies vaste tijdstippen. Dan vergeet u minder snel een dosis en blijft de hoeveelheid medicijn in uw lichaam constant.
• Neem in op een lege maag. Dat is tot 1 uur voor een maaltijd of vanaf 2 uur na een maaltijd. Voedsel beïnvloedt namelijk de opname van tacrolimus in het bloed.

Hoelang?

• De behandeling start kort na de operatie. Uw arts zal na enige weken de dosering in kleine stapjes verlagen om tot een dosering te komen die nog goed werkt, en het minste bijwerkingen geeft.
• Direct na de operatie gebruikt u altijd meerdere afweeronderdrukkers. Na een halfjaar tot een jaar is het vaak mogelijk met een of meer te stoppen.

• Wel moet u levenslang minstens één afweeronderdrukker blijven gebruiken.
  Als u de afweeronderdrukker niet meer verdraagt, of als het niet meer goed werkt, stapt u over op een andere afweeronderdrukker.

Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven. Veel bijwerkingen zijn in eerste instantie alleen in het bloed te meten. Pas later krijgt u er ook klachten van. Om deze klachten te voorkomen zal uw arts uw bloed regelmatig controleren op aanwijzingen voor bijwerkingen.

Afweeronderdrukkers, zoals tacrolimus, moet u levenslang gebruiken. Als u bijwerkingen ervaart is dat soms moeilijk vol te houden. Overleg daarom altijd met uw arts als u veel last van de bijwerkingen heeft of als u zich zorgen maakt.

De belangrijkste bijwerkingen zijn de volgende.

Regelmatig

• Trillende of bevende handen.
• Hoofdpijn. Waarschuw bij ernstige hoofdpijn uw arts.
• Slapeloosheid.

• Maagdarmklachten, zoals misselijkheid, braken, buikpijn en diarree.

Soms

• Duizeligheid.
• Verminderde nierwerking. Uw arts zal regelmatig in uw bloed controleren of de nieren nog goed werken.
  Bescherm uw nieren door voldoende te drinken Vraag bij uw arts na hoeveel u per dag moet of mag drinken.
  Raadpleeg uw arts als u binnen enkele dagen in gewicht toeneemt of als u dikke enkels of onderbenen krijgt.
• Hoge bloeddruk. Als u al een hoge bloeddruk heeft, zal uw arts uw bloeddruk regelmatig meten.
  Een enkele keer is juist sprake van een te lage bloeddruk.
• Meer kans op infecties, zoals verkoudheid, bronchitis, longontsteking, blaasontsteking, schimmelinfecties of huidinfecties. Dit komt omdat de lichaamseigen afweer tegen virussen, schimmels en bacteriën is verminderd.
  Krijgt u koorts (meer dan 38°C) of verschijnselen van een infectie? Waarschuw dan altijd uw arts.
• Verschijnselen van diabetes (suikerziekte). U merkt dit aan veel dorst, veel moeten plassen en moeheid. Raadpleeg bij deze verschijnselen uw arts.
  Heeft u diabetes en gebruikt u dit medicijn? Mogelijk heeft u tijdens de behandeling meer insuline of glucoseverlagers nodig. Meet extra vaak uw bloedglucose.
• Te veel kalium in het bloed. U merkt dit meestal zelf niet op. Een enkele keer kunt u hierdoor last krijgen van lusteloosheid en hartritmestoornissen. Uw arts zal uw bloed regelmatig op de hoeveelheid kalium controleren.

Zelden

• Verstopping, minder eetlust, maagdarmzweren, maagpijn.
• Gewrichtspijn, gevoel van zwakte.
• Jeuk, haaruitval, zweten.
• Bloedarmoede of bloedingen, door te weinig rode bloedcellen of bloedplaatjes. Dit kan na enkele weken ontstaan. Uw arts zal uw bloed hier regelmatig op controleren. U merkt deze bijwerking aan extreme vermoeidheid, snel blauwe plekken of bloedneuzen. Raadpleeg in deze gevallen direct een arts.
• Psychische klachten, zoals angst, depressiviteit, opwinding, ernstige verwardheid, nachtmerries of levendige dromen. Raadpleeg uw arts als u deze bijwerkingen opmerkt. Na stoppen van het gebruik verdwijnen deze bijwerkingen.
• Zenuwaandoeningen. Dit kunt u merken aan spiertrekkingen, een doof of tintelend gevoel in handen of voeten, slechter horen of zien of aan epileptische aanvallen. Neem contact op met uw arts bij een van deze verschijnselen.
• Longproblemen. Neem contact op met uw arts bij hoesten en bemoeilijkte ademhaling.
• Vasthouden van vocht (oedeem). Dit merkt u vooral aan opgezwollen enkels en voeten en een toename van uw lichaamsgewicht. Raadpleeg uw arts als u vocht vasthoudt.
• Te veel cholesterol en vetten in het bloed en veranderingen in de hoeveelheid mineralen in uw bloed. Hierdoor heeft u meer kans op hart- of vaatziekten. Uw arts zal uw bloed op deze veranderingen controleren om tijdig in te kunnen grijpen. Raadpleeg uw arts als u pijn op de borst krijgt of vocht vasthoudt.

Zeer zelden

• Verminderde leverwerking. Waarschuw een arts bij een gevoelige, opgezwollen buik, donkere urine of een gele verkleuring van het oogwit of van de huid. Na verlaging van de dosering of na stoppen, verdwijnt deze bijwerking weer.
• Ontsteking van de alvleesklier. Waarschuw een arts bij plotselinge hevige pijn in uw bovenbuik.
• Pijnlijke benen, knieën of voeten
• Overgevoeligheid voor dit medicijn. Dit merkt u onder andere aan jeuk, galbulten, huiduitslag, griepachtige verschijnselen, koorts, spierpijn, zwellingen in het gezicht, benauwdheid of flauwvallen. Waarschuw dan een arts.
  In zeldzame gevallen kunt u een ernstige huidaandoening krijgen met blaren op de huid. Waarschuw dan meteen een arts of ga meteen naar de Eerste-hulpdienst.
  Blijkt u overgevoelig, dan mag dit medicijn in de toekomst niet meer gebruiken. Geef daarom aan de apotheker door dat u overgevoelig bent voor tacrolimus. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit medicijn niet opnieuw krijgt.
• Gevoeligheid voor zonlicht. Dit merkt u aan huiduitslag en jeuk op huiddelen die zijn blootgesteld aan felle zon. Bovendien is er bij mensen die hoge doseringen tacrolimus gebruiken, iets meer kans op huidkanker. Vooral door de invloed van UV-licht.
  Ga niet overmatig zonnebaden of onder UV-lamp van zonnebank of solarium. Gebruik bij blootstelling aan fel zonlicht altijd een zonnebrandmiddel met een hoge beschermingsfactor.
• Hartritmestoornissen. Dit merkt u aan plotselinge duizelingen of kortdurend buiten bewustzijn raken.
  Mensen met de hartritmestoornis het aangeboren verlengde QT-interval hebben hier meer kans op. Zij mogen dit medicijn daarom niet gebruiken. Overleg met uw arts als u deze hartritmestoornis heeft. Mogelijk kunt u overstappen op een ander medicijn.
• Ernstige hersenaandoening (deze aandoening heet PRES). Waarschuw meteen een arts bij sufheid, verwardheid, hoofdpijn, slechter zien en epileptische aanvallen.

Raadpleeg uw arts als u last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Heeft Tacrolimus (als 1-Water) wisselwerkingen met andere medicijnen?

Dit middel heeft wisselwerkingen met andere medicijnen. In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

Overleg met uw arts als u een van de volgende medicijnen heeft voorgeschreven gekregen.
Sommige van deze medicijnen mag u helemaal niet gebruiken.
In andere gevallen moet uw arts u op de combinatie met tacrolimus instellen. Daarna mag u alleen stoppen met deze medicijnen of met tacrolimus in overleg met uw arts. Anders heeft u kans op ernstige bijwerkingen van tacrolimus of het andere medicijn.
Meestal moet de arts die het andere medicijn voorschrijft, eerst overleggen met de arts die tacrolimus heeft voorgeschreven.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

• De antibiotica claritromycine en erytromycine. De wisselwerking is niet van belang voor de medicijnen die u op de huid aanbrengt;
• De antischimmel-medicijnen caspofungine, fluconazol, ketoconazol, itraconazol, posaconazol en voriconazol. De wisselwerking is niet van belang voor de medicijnen die u op de huid of slijmvliezen aanbrengt;
• Vaccins. Dit medicijn kan de werkzaamheid van sommige soorten vaccins verminderen en de kans op bijwerkingen door de vaccins vergroten. Overleg met uw apotheker of arts als u gevaccineerd moet worden;
• De hartmiddelen amiodaron, diltiazem, felodipine en nifedipine;
• Het kruidenmiddel tegen depressieve klachten sint-janskruid;
• De epilepsiemiddelen carbamazepine, fenobarbital, primidon en fenytoïne. Deze medicijnen worden ook vaak voor andere aandoeningen gebruikt, zoals zenuwpijn en manische depressiviteit;
• Het antistollingsmiddel dabigatran;
• De tuberculose-medicijnen rifampicine en rifabutine;
• De fosfaatbinder (gebruikt bij nierdialyse) sevelameer;
• Het antihormoon danazol (bij endometriose en pijnlijke borsten);
• Sommige medicijnen tegen hiv en hepatitis C. Vraag aan uw apotheker om welke medicijnen dit gaat.

Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

Als ik Tacrolimus (als 1-Water) gebruik, mag ik dan...

autorijden?
Bij dit medicijn zijn hiervoor geen beperkingen.

alcohol drinken?
Te veel alcohol is niet goed voor de lever. Tacrolimus kan in zeldzame gevallen leverafwijkingen geven. Gebruik daarom niet te veel alcohol. Eén of twee glazen per dag is in het algemeen geen probleem.

alles eten?
Drink geen grapefruitsap en eet geen grapefruits. Grapefruit versterkt het effect van tacrolimus, waardoor bijwerkingen kunnen ontstaan. Mocht u stoppen met tacrolimus, dan kunt u vanaf een dag daarna weer grapefruitsap drinken of grapefruits eten.

Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?

Het is belangrijk dit medicijn consequent in te nemen. Merkt u dat u dat niet altijd lukt? Praat erover met uw arts.

Mocht u toch een dosis vergeten zijn:

• Als u dit medicijn één keer per dag gebruikt: neem de vergeten dosis alsnog zo snel mogelijk op dezelfde dag in. Ontdekt u het pas de volgende dag? Overleg dan met uw arts. Neem de volgende ochtend geen dubbele dosis in.
• Als u dit medicijn twee keer per dag gebruikt: bent u niet meer dan 4 uur te laat? Neem de vergeten dosis dan nog in.
  Bent u meer dan 4 uur te laat? Wacht dan tot het tijd is voor de volgende dosis en volg daarna weer uw normale schema. Meld uw arts dat u een dosis heeft overgeslagen.

Kan ik zomaar stoppen met Tacrolimus (als 1-Water)?

Stop niet zomaar met het gebruik van dit medicijn. De kans op afstoting van het getransplanteerde orgaan is dan groot. Raadpleeg uw arts als u wilt stoppen.

Disclaimer

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.