Introductie Carbamazepine

Carbamazepine beïnvloedt de informatieoverdracht via de zenuwen in de hersenen. Het wordt toegepast bij verschillende aandoeningen.

Artsen schrijven het voor bij epilepsie, zenuwpijn, diabetes insipidus, manie en alcoholontwenning.

Handelsinformatie

Carbamazepine is sinds 1964 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar in tabletten en in drank onder de merknaam Tegretol en als het merkloze Carbamazepine.

Hoe moet ik Carbamazepine gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek.

Hoe?

• Gewone tablet: innemen met een beetje water.
• Tablet met vertraagde afgifte (retard of MGA): de tablet niet kauwen, maar heel doorslikken met een beetje water. Als de tablet een breukstreep heeft, mag u de tablet op de breukstreep doormidden breken. De beide helften moet u heel doorslikken met een beetje water.
• Drank: schud de fles om voor gebruik en meet de juiste hoeveelheid af met de meegeleverde maatbeker. Onverdund innemen.

Wanneer?
Neem dit medicijn in tijdens het eten om eventuele misselijkheid te voorkomen. Het beste kunt u vaste tijdstippen kiezen, dan vergeet u minder snel een dosis. Als u het 2 keer per dag gebruikt: 's ochtends en 's avonds. Als u het 3 keer per dag gebruikt: 's ochtends, 's middags en 's avonds bij het eten. Als u het 4 keer per dag gebruikt: bij de maaltijden en voor de nacht.

Hoe lang?
Uw arts bepaalt hoe lang u dit medicijn moet gebruiken. Dat hangt af van de aandoening waarvoor u dit middel slikt en van de resultaten. Het kan zijn dat de dosering tussentijds wordt aangepast. Verander in elk geval nooit zelf de dosering!

Bij epilepsie kan de arts meestal na 1 tot 3 maanden pas beoordelen of dit middel voldoende effect heeft.

Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven. De eerste week tot twee weken van de behandeling hebben drie op de tien mensen last van bijwerkingen. De meeste bijwerkingen worden vanzelf minder als u aan het medicijn gewend raakt.

Om de kans op bijwerkingen aan het begin van de behandeling te verkleinen, moet u starten met een lage dosering. De dosering wordt daarna geleidelijk opgebouwd.

De belangrijkste bijwerkingen zijn de volgende.

Soms

• Misselijkheid en braken. Dit verdwijnt meestal vanzelf na korte tijd. U kunt het voorkomen door het middel met wat voedsel in te nemen. Zeer zelden komen ook andere maagdarmklachten, zoals buikpijn, verstopping of diarree, voor.
• Vermoeidheid, slaperigheid, duizeligheid en zelden hoofdpijn. Dit is vooral lastig bij activiteiten waarbij uw oplettendheid erg nodig is, zoals autorijden, het beklimmen van een ladder of het bewaken van een proces op het werk. Onderneem geen risicovolle activiteiten, zeker niet de eerste 2 weken van de behandeling als u nog aan het medicijn moet wennen.
• Overgevoeligheid, dit merkt u aan huiduitslag, galbulten en jeuk. Vermoedt u dat u overgevoelig bent voor dit middel, raadpleeg dan uw arts. Geef aan de apotheek door dat u overgevoelig bent voor carbamazepine. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u het middel niet opnieuw krijgt. Let op: sommige mensen die overgevoelig zijn voor het epilepsiemiddel carbamazepine zijn ook overgevoelig voor het epilepsiemiddel oxcarbazepine. Een heel enkele keer is allergie ernstig. De huiduitslag gaat dan gepaard met blaren, schilfering of koorts en zwelling van de lymfeklieren. Ook kan een zeldzame maar ernstige vorm van allergie ontstaan die zich uit als zwellingen van gezicht, keel en mond. Neem dan onmiddellijk contact op met uw arts.
• Bij ouderen of bij een hoge dosering: trillende handen, een onzekere gangbij het lopen, traag of onduidelijk spreken.

Als u stopt met het gebruik of als u gewend raakt aan het middel, gaan deze bijwerkingen weer over.

Zelden

• Dubbelzien, wazig zien en andere problemen met zien.
• Oedeem. Dit merkt u vooral aan opgezwollen enkels en voeten. Raadpleeg uw arts als u hier last van heeft.
• Gewichtstoename.
• Tekort aan natrium in het bloed. U merkt dat soms aan het plotselinge, hevige vermoeidheid, sufheid, verminderde eetlust, braken en diarree. Waarschuw dan uw arts.
• Verstoring van de aanmaak van bloedcellen. Raadpleeg uw arts als u last heeft van onverklaarbare vermoeidheid, regelmatig terugkerende infecties, keelpijn, blaasjes in de mond en blauwe plekken. Neem bij deze verschijnselen onmiddellijk contact op met uw arts. Ook na stoppen met de behandeling kan deze bijwerking nog optreden.

Als u stopt met het gebruik, gaan deze bijwerkingen weer over. Uw arts zal uw bloed regelmatig controleren om bovengenoemde ernstige bijwerkingen tijdig op te sporen. Wees echter zelf ook alert op de verschijnselen.

Zeer zelden

• Acne (vettige huid met puistjes) en haaruitval.
• Hartritmestoornissen en verergering van hart- en vaatziekten.
• Moeilijk kunnen plassen. Dit is vooral van belang als u al moeite met plassen heeft door een vergrote prostaat. Neem contact op met uw arts als u dit merkt. Mogelijk is een ander medicijn geschikter voor u.
• Leverontsteking (soms te merken aan gele verkleuring van huid of het oogwit) of een ontsteking van de alvleesklier (te merken aan ernstige buikpijn). Mensen met stoornissen in de werking van de lever hebben hier meer kans op.
• Als u acute porfyrie heeft, een stofwisselingsziekte waarbij men aanvallen van buikpijn, braken, koorts en hartkloppingen krijgt: dit middel kan een aanval uitlokken. Geef aan de apotheek door dat u acute porfyrie heeft. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit middel of andere uitlokkende middelen niet krijgt.
• Een ernstige verstoring van het lichaam. Deze verstoring is te merken aan onverklaarbare koorts, zeer stijve spieren, sufheid, hartkloppingen en ernstig zweten. Krijgt u dergelijke verschijnselen, neem dan onmiddellijk contact op met uw arts.
• Gedrags- en stemmingsveranderingen, te merken aan agressief gedrag, verhoogde prikkelbaarheid en sombere gevoelens.
• Verwardheid en onrust, vooral bij ouderen.
• Moeilijke erectie. Deze bijwerkingen gaan over als u met het middel stopt. Neem contact op met uw arts als u hier last van heeft.
• Borstvorming (bij mannen) en melkafscheiding.
• Mensen met het Brugada-syndroom, een erfelijke hartaandoening, hebben mogelijk een grotere kans op hartritmestoornissen. Overleg met uw arts. Mogelijk kunt u overstappen op een ander middel. Als u dit medicijn toch moet gebruiken, zal uw arts u extra onder controleren.
• Botafwijkingen, zoals het dunner en brozer worden van de botten en het ontstaan van botbreuken. Deze bijwerkingen kunnen optreden wanneer u gedurende lange tijd dit medicijn gebruikt.

Uw arts zal uw lever regelmatig controleren om bovengenoemde ernstige bijwerkingen tijdig op te sporen. Wees echter zelf ook alert op de verschijnselen.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Heeft Carbamazepine wisselwerkingen met andere medicijnen?

Carbamazepine heeft met veel medicijnen wisselwerkingen. Het versnelt de afbraak van veel medicijnen in het lichaam, waardoor deze medicijnen minder goed werken.

In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

• Andere middelen die het reactievermogen verminderen. Bij deze middelen is vaak op de verpakking een gele waarschuwingssticker geplakt. De effecten op bijvoorbeeld de rijvaardigheid versterken elkaar. Rijd zeker geen auto als u twee of meer van dergelijke middelen gebruikt.
• Anticonceptiepil. Carbamazepine vermindert de betrouwbaarheid van de pil. Hierdoor stijgt de kans op een zwangerschap. Mogelijk vervangt uw arts carbamazapine voor een ander medicijn. Of misschien krijgt u een ander anticonceptiemiddel, zoals een spiraaltje of de prikpil. Als dit niet mogelijk is, kunt u condooms gebruiken. Als u stopt met carbamazepine is het effect op de hormonen nog 4 weken aanwezig. Gebruik daarom condooms tijdens en tot en met 4 weken na het stoppen van carbamazepine.
  Let op: ook de minipil met desogestrel of lynestrenol en het implantatiestaafje worden door carbamazepine minder betrouwbaar. Dit geldt ook voor de vaginale ring en de anticonceptiepleister. Ook de betrouwbaarheid van de morning-afterpil met levonorgestrel of ulipristal kan verminderd zijn. Dit geldt ook als u carbamazepine in de afgelopen 4 weken heeft gebruikt. Overleg hierover met uw arts.
• De plasmiddelen bumetanide, furosemide, chloortalidon, chloorthiazide, hydrochloorthiazide, epitizide en indapamide. Als u een van deze middelen samen met carbamazepine gebruikt, heeft u de eerste weken een verhoogde kans op een tekort aan natrium in het bloed. U merkt dit soms aan plotselinge, hevige vermoeidheid, sufheid, slecht aanspreekbaar zijn, verminderde eetlust, braken en diarree. Waarschuw dan meteen uw arts.
• Sommige middelen tegen kanker (chemokuren) kunnen de werking van carbamazepine verminderen: cisplatine, cyclofosfamide, cytarabine, daunorubicine, doxorubicine, etiposide, hydroxycarbamide, methotrexaat, teniposide, tioguanine en vincristine. Als u een van deze middelen gebruikt, zal uw arts de hoeveelheid carbamazepine in uw bloed af en toe meten en zo nodig de dosering aanpassen.
• Sommige medicijnen tegen hiv en hepatitis C. Vraag aan uw apotheker om welke medicijnen dit gaat.

De volgende middelen kunnen het effect, maar ook de bijwerkingen van carbamazepine versterken.

• Bepaalde antidepressiva (fluoxetine, fluvoxamine).
• Bepaalde middelen bij hart- en vaatziekten (verapamil, diltiazem).
• Ciprofloxacine, claritromycine en erytromycine (antibiotica).
• Isoniazide (tuberculosemiddel).
• Fluconazol en terbinafine (antischimmelmiddelen).
• Dextropropoxyfeen (morfine-achtige pijnstiller).
• Danazol (een hormoon).
• Cimetidine (maagmiddel).
• Stiripentol (een middel tegen epilepsie). Stiripentol remt de afbraak van carbamazepine. Hierdoor kan de hoeveelheid van carbamazepine in uw bloed stijgen, waardoor de bijwerkingen van carbamazepine kunnen toenemen. Maar in sommige gevallen wordt stiripentol juist bewust samen met carbamazepine gegeven, overleg hierover met uw arts.

Soms is een aanpassing van de dosis nodig. Krijgt u last van sufheid, duizeligheid, misselijkheid en braken, waarschuw dan uw arts.

Carbamazepine kan het effect van de volgende middelen verminderen.

• Bepaalde antischimmelmiddelen (itraconazol, ketoconazol, voriconazol). Ketoconazol kan op zijn beurt de bijwerkingen van carbamazepine versterken. Als uw arts de werking en de hoeveelheid in het bloed van beide middelen controleert, kunt u ze veilig samen gebruiken.
• Lamotrigine, ook een middel tegen epilepsie. Hierdoor heeft u meer kans op een epileptische aanval. Uw arts zal daarom de werkzaamheid controleren en eventueel de dosering aanpassen.
• Perampanel, ook een medicijn tegen epilepsie. Uw arts kan de dosering van perampanel verhogen.
• De afweeronderdrukkende middelen ciclosporine, tacrolimus, temsirolimus en sirolimus. Uw arts zal de bloedspiegels van de afweeronderdrukkende middelen daarom meten en de dosering verhogen. Als u stopt met het gebruik van carbamazepine moet de dosering van de afweeronderdrukkende middelen weer worden verlaagd. Stop daarom nooit zonder overleg.
• De middelen tegen bloedstolling fenprocoumon en acenocoumarol. Bij het beginnen en bij het stoppen met carbamazepine en bij doseringswijzigingen moeten de trombosedienst de stolling meten.
• De antistollingsmiddelen apixaban, dabigatran, edoxaban, rivaroxaban en ticagrel. Overleg hierover met uw arts. Mogelijk schrijft uw arts een ander medicijn voor.
• Methadon. Deze morfineachtige pijnstiller wordt ook toegepast in de verslavingszorg. Carbamazepine vermindert de werking van methadon. U kunt dan onthoudingsverschijnselen krijgen, u heeft dus meer methadon nodig. Na het stoppen met carbamazepine kan de hoeveelheid methadon in het bloed toenemen, waardoor vergiftigingsverschijnselen kunnen ontstaan. U kunt alleen stoppen met carbamazepine onder begeleiding van een arts.
• Theofylline (een middel bij astma of COPD) en bijnierschorshormonen (zoals prednison, prednisolon). Uw arts zal de dosis controleren en eventueel aanpassen. Bij stoppen met carbamazepine kunnen de bijwerkingen van deze middelen toenemen. Overleg hierover met uw arts of apotheker.
• Doxycycline (antibioticum). Uw arts zal in de meeste gevallen een ander antibioticum voorschrijven.
• Bedaquiline, een medicijn tegen tuberculose. Mogelijk krijgt u een ander medicijn.
• Bepaalde slaap- en rustgevende middelen (midazolam, alprazolam en zolpidem). Uw arts zal u waarschijnlijk een ander middel voorschrijven of de dosering aanpassen.
• Sommige medicijnen gebruikt bij verschillende vormen van kanker. Vraag aan uw apotheker om welke antikankermiddelen dit gaat. De arts zal de dosering controleren en indien nodig aanpassen.
• Kinidine en disopyramide (middelen tegen hartritmestoornissen).
• Ivabradine, een middel tegen pijn op de borst.
• Quetiapine, een middel tegen psychoses. Quetiapine kan op zijn beurt de bijwerkingen van carbamazepine versterken. Uw arts zal u waarschijnlijk een ander middel voorschrijven of de dosering controleren en indien nodig aanpassen.
• Valproïnezuur, een ander middel tegen epilepsie, en carbamazepine kunnen elkaar werking beïnvloeden. Als uw arts de werking en de hoeveelheid in het bloed van beide middelen controleert, kunt u ze veilig samen gebruiken.
• Mirtazapine, een medicijn tegen depressie. Overleg hierover met uw arts. Uw arts kan de dosering van mirtazapine verhogen.
• Amitriptyline, doxepine, imipramine, mianserine en nortriptyline, medicijnen tegen depressie. Door carbamazepine kan de werking van deze medicijnen afnemen. Uw arts zal daarom de werkzaamheid van deze medicijnen extra controleren. Uw arts past eventueel de dosering aan.
• Aripiprazol, clozapine, haloperidol, broomperidol, olanzapine, paliperidon, risperidon en sertindol, medicijnen tegen wanen en hallucinatie. Carbamazepine vermindert de werking van deze medicijnen. Bij stoppen met carbamazepine kunnen de bijwerkingen van deze medicijnen toenemen. Overleg hierover met uw arts of apotheker.
• Atorvastatine en simvastatine, cholesterolverlagende medicijnen. Carbamazepine vermindert de werking van deze middelen. Bij stoppen met carbamazepine kunnen de bijwerkingen van deze middelen toenemen. Mogelijk zal uw arts u een ander cholesterolverlagend medicijn voorschrijven of de dosering aanpassen.
• Topiramaat, een medicijn tegen epilepsie en boulimia nervosa. De hoeveelheid van topiramaat in het bloed kan afnemen door carbamazepine. Overleg hierover met uw arts. Mogelijk zal uw arts de dosering van topiramaat aanpassen.
• Zonisamide, een medicijn tegen epilepsie. Carbamazepine vermindert de werking van zonisamide, waardoor u meer kans heeft op een epileptische aanval. Zonisamide kan ook de werking van carbamazepine beïnvloeden. Uw arts zal daarom de werkzaamheid controleren en eventueel de dosering aanpassen.
• Chloorpromazine, een medicijn tegen ernstige misselijkheid en braken. Carbamazepine kan de werking van chloorpromazine verminderen. Na stoppen met carbamazepine kunnen de bijwerkingen van chloorpromazine toenemen. Overleg hierover met uw arts.
• Ulipristal gebruikt bij vleesbomen in de baarmoeder. Overleg hierover met uw arts.

Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

Als ik Carbamazepine gebruik, mag ik dan...

autorijden?
Let op: als u epilepsie heeft, mag u vaak niet autorijden. Of u mag autorijden, hangt af van bepaalde keuringseisen. Overleg hierover met uw arts. Ook is er een brochure 'Epilepsie en rijgeschiktheid' van het Epilepsiefonds.

Ook een psychiatrische ziekte, zoals manische depressiviteit, of een (eerdere) behandeling voor een verslaving kan een reden zijn dat u niet mag autorijden. Overleg met uw arts of dat bij u het geval is. Wilt u meer informatie over autorijden bij bepaalde aandoeningen? Kijk dan op de website van het CBR.

Heeft uw arts bepaald dat u met uw aandoening mag autorijden? Ook carbamazepine heeft invloed op uw rijvaardigheid. Het kan gevaarlijk zijn aan het verkeer deel te nemen als u dit medicijn gebruikt. Dit komt door bijwerkingen, zoals sufheid, slaperigheid, vermoeidheid, verwardheid, verminderde coördinatie, duizeligheid, dubbelzien en wazig zien. Of u met dit medicijn mag autorijden, hangt af van de dosering die u gebruikt. Overleg met uw arts of u wel of niet mag autorijden.

Voor meer algemene informatie kunt u het thema 'Medicijnen in het verkeer' lezen. In dit thema leest u bijvoorbeeld wat de wet zegt over medicijnen in het verkeer. Ook vindt u adviezen waarmee u rekening moet houden als u wel (weer) mag autorijden.

alcohol drinken?
Alcohol versterkt het versuffende effect van dit middel. Ook als u niets van deze bijwerking heeft gemerkt, kunt u door het gebruik van alcohol wel suf worden en kan uw coördinatie- en beoordelingsvermogen afnemen.

alles eten?
Drink geen grapefruitsap en eet geen grapefruit. Grapefruit versterkt de werking van carbamazepine, waardoor bijwerkingen kunnen ontstaan. Mocht u stoppen met carmbamazepine, dan kunt u vanaf een dag daarna weer grapefruitsap drinken of een grapefruit eten.

Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?

Het is belangrijk dit medicijn consequent in te nemen. Mocht u toch een dosis vergeten zijn:

• Als u dit medicijn 2 keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan 7 uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan 7 uur? Sla de vergeten dosis dan over.
• Als u dit medicijn 3 of 4 keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan 1 uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan 1 uur? Sla de vergeten dosis dan over.

Neem nooit een dubbele dosering. Bij dit geneesmiddel heeft een te hoge dosering snel schadelijke gevolgen. U kunt eventueel de volgende dosis verschuiven. Vraag advies aan uw arts.

Kan ik zomaar stoppen met Carbamazepine?

Nee, u kunt niet zomaar stoppen. Dat moet altijd in overleg met de arts gebeuren. De dosering moet namelijk langzaam worden afgebouwd, om ernstige problemen te voorkomen, zoals hevige epileptische aanvallen. Dit afbouwen kan maanden duren.

Moet u stoppen vanwege overgevoeligheid of ernstige bijwerkingen, dan zal uw arts hier rekening mee houden.

Ook als u een ander epilepsiemedicijn gaat gebruiken, mag u niet in één keer met dit medicijn stoppen. Ook in dat geval moet de dosering langzaam worden afgebouwd.

Disclaimer

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.