Introductie Ciclosporine

Ciclosporine is een afweeronderdrukker (immuno-suppressivum). Het remt ontstekingen en afweerreacties.

Artsen schrijven het voor na een orgaan– of beenmergtransplantatie om afweerreacties te onderdrukken.
Het wordt ook voorgeschreven bij auto-immuunziekten. Dit zijn aandoeningen waarbij de natuurlijke afweer zich tegen het eigen lichaam keert. Voorbeelden hiervan zijn reumatoïde artritis, psoriasis, de darmziekte colitis ulcerosa, de nierziekte nefrotisch syndroom, zeer ernstige vormen van eczeem en ernstige ontstekingen in het oog.
Ciclosporine wordt soms gebruikt bij ernstige bloedarmoede ontstaan doordat het beenmerg te weinig bloedcellen maakt.

Handelsinformatie

Ciclosporine is sinds 1983 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknamen Ciqorin, Neoral en Sandimmune en als het merkloze Ciclosporine.

Onder de merknamen Ciqorin en Neoral en als het merkloze Ciclosporine is het te verkrijgen in capsules en drank en onder de merknaam Sandimmune in injecties.

Hoe moet ik Ciclosporine gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek.

Hoe?

• Zachte capsules: heel doorslikken met een half glas water. De capsules hebben een karakteristieke geur. Laat ze daarom tot gebruik in de strip.
• Drank: vul een klein glas met vruchtensap, zoals sinaasappelsap of appelsap (geen grapefruitsap), of met water.
  Gebruik GEEN plastic beker, omdat ciclosporine aan plastic blijft kleven.
  Doe hier de afgemeten hoeveelheid drank bij en drink het glas leeg. Veeg de buitenkant van de doseerspuit schoon met een tissue. Spoel de spuit NIET uit met water of andere vloeistof.

Wanneer?

• Kies vaste tijdstippen. Dan vergeet u minder snel een dosis en blijft de hoeveelheid medicijn in uw lichaam constant. Dat is vooral van belang als u ciclosporine gebruikt na een orgaan- of beenmergtransplantatie.
• Neem bij voorkeur in voor een maaltijd. Mocht u veel last hebben van misselijkheid dan kunt u het ook bij een maaltijd innemen. Voedsel beïnvloedt namelijk de opname van ciclosporine in het bloed. Daarom is het belangrijk dat u dit medicijn altijd onder dezelfde omstandigheden inneemt.

Hoelang?

Bij reuma, psoriasis, colitis ulcerosa, nefrotisch syndroom, eczeem, oogontstekingen en aplastische anemie.

• De behandeling duurt meestal verschillende maanden tot jaren.
• Het kan enkele weken duren voor u iets merkt van het gunstige effect van dit medicijn. Voor die tijd kunt u misschien al wel last krijgen van sommige bijwerkingen. Het is de moeite waard om het gebruik toch door te zetten. Voor veel mensen weegt het voordeel van het gebruik uiteindelijk duidelijk op tegen het nadeel.

Bij orgaan- of beenmergtransplantaties

• De behandeling start kort voorafgaand aan de operatie.
• Uw arts zal na enige weken de dosering in kleine stapjes verlagen om tot een dosering te komen die nog goed werkt, en het minste bijwerkingen geeft.
• Direct na de operatie gebruikt u altijd meerdere afweeronderdrukkers. Na een halfjaar tot een jaar is het vaak mogelijk met een of meer te stoppen.
• Wel moet u levenslang minstens één afweeronderdrukker blijven gebruiken.
  Als u de afweeronderdrukker niet meer verdraagt, of als het niet meer goed werkt, stapt u over op een andere afweeronderdrukker.

Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven. Veel bijwerkingen zijn in eerste instantie alleen in het bloed te meten. Pas later krijgt u er ook klachten van. Om deze klachten te voorkomen zal uw arts uw bloed regelmatig controleren op aanwijzingen voor bijwerkingen.

Na een transplantatie moet u afweeronderdrukkers, zoals ciclosporine, meestal levenslang gebruiken. Als u bijwerkingen ervaart is dat soms moeilijk vol te houden. Overleg daarom altijd met uw arts als u veel last van de bijwerkingen heeft of als u zich zorgen maakt.

De belangrijkste bijwerkingen zijn de volgende.

Regelmatig

• Hoge bloeddruk. Uw arts zal uw bloeddruk regelmatig meten.
• Verminderde nierwerking. Uw arts zal regelmatig in uw bloed controleren of de nieren nog goed werken. Bescherm uw nieren door voldoende te drinken. Vraag bij uw arts na hoeveel u per dag moet of mag drinken. Raadpleeg uw arts als u binnen enkele dagen in gewicht toeneemt of als u dikke enkels of onderbenen krijgt.

Soms

• Trillende of bevende handen.
• Hoofdpijn. Waarschuw bij ernstige hoofdpijn uw arts.
• Te veel cholesterol en vetten in het bloed. Als u al te veel cholesterol of bloedvetten heeft, zal uw arts u daar extra op controleren.
• Meer kans op infecties, zoals verkoudheid, griep, hoesten en huidinfecties, zoals steenpuisten. Dit komt omdat de lichaamseigen afweer tegen virussen, schimmels en bacteriën is verminderd.
  Krijgt u koorts (meer dan 38°C) of verschijnselen van een infectie? Waarschuw dan altijd uw arts.
• Meer haargroei, ook op plaatsen waar het eerst niet of nauwelijks was. Bijvoorbeeld meer lichaamsbeharing en bij vrouwen haargroei in het gezicht.

Zelden

• Groei van tandvlees, waardoor dit gevoelig wordt en kan gaan bloeden. Poets en flos uw gebit en tandvlees geregeld. Bezoek elk halfjaar uw tandarts. Raadpleeg uw arts als u veel last van uw tandvlees heeft.
• Acne (vette huid met puistjes).
• Maagdarmklachten (verlies van eetlust, misselijkheid, buikpijn, verstopping of diarree, maag- of darmzweren).
  Als u erg misselijk wordt, kunt u het middel bij een maaltijd innemen. Neem het dan wel altijd bij een maaltijd in en niet opeens op een lege maag, want dan zal te veel ciclosporine in het bloed komen.
  In zeldzame gevallen ontstaat ernstige diarree. Waarschuw dan uw arts.
• Moeheid.
• Spierpijn en spierkrampen.
• Zenuwaandoeningen. Dit kunt u merken aan spiertrekkingen, een doof of tintelend gevoel in handen of voeten, slechter zien. Ook epileptische aanvallen. Mensen met epilepsie hebben hier meer kans op. Neem contact op met uw arts bij een van deze verschijnselen.
• Verschijnselen van diabetes (suikerziekte). U merkt dit aan veel dorst, veel moeten plassen en moeheid. Raadpleeg bij deze verschijnselen uw arts.
  Heeft u diabetes? Mogelijk heeft u tijdens de behandeling meer insuline of glucoseverlagers nodig. Meet extra vaak uw bloedglucose.
• Veranderingen in de hoeveelheid mineralen in uw bloed. Omdat u ook meer kans heeft op een hoge bloeddruk en een hoog cholesterol, stijgt uw kans op hart- of vaatziekten. Uw arts zal uw bloed regelmatig controleren om tijdig in te kunnen grijpen. Raadpleeg uw arts als u pijn op de borst krijgt of vocht vasthoudt.

Zeer zelden

• Gewichtstoename.
• Huiduitslag.
• Jichtaanvallen. Dit kan vooral optreden bij mensen met aanleg tot jicht. Uw arts zal de dosering van uw jichtmedicijnen misschien moeten aanpassen. Neem contact op met uw arts als uw jichtklachten toenemen.
• Verminderde leverwerking, zeer zelden leverbeschadiging. De arts zal regelmatig uw leverfunctie controleren. Waarschuw uw arts bij een gevoelige, opgezwollen buik, donkere urine of een gele verkleuring van het oogwit of van de huid.
• Ontsteking van de alvleesklier. Waarschuw een arts bij plotselinge hevige pijn in uw bovenbuik.
• Pijnlijke benen, knieën of voeten
• Ernstige aandoening van de hersenen(deze aandoening heet PRES). Waarschuw uw arts bij sufheid, verwardheid, hoofdpijn, slechter zien en epileptische aanvallen.
• Bloedarmoede of bloedingen, door te weinig rode bloedcellen of bloedplaatjes. Uw arts zal uw bloed hier regelmatig op controleren. U merkt deze bijwerking aan extreme vermoeidheid, snel blauwe plekken of bloedneuzen. Raadpleeg in deze gevallen direct een arts.
• Overgevoeligheid voor ciclosporine. Dit merkt u onder andere aan jeuk, galbulten, huiduitslag, griepachtige verschijnselen, koorts, spierpijn, benauwdheid of flauwvallen. Raadpleeg dan meteen een arts.
  Blijkt u overgevoelig, dan mag u dit medicijn in de toekomst niet meer gebruiken. Geef daarom aan de apotheker door dat u overgevoelig bent voor ciclosporine. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit medicijn niet opnieuw krijgt.
• Bij gebruik van hoge doseringen ciclosporine meer kans op huidkanker of lymfekliertumoren. Huidtumoren ontstaan sneller door de invloed van UV-licht. Ga niet overmatig zonnebaden of onder UV-licht van zonnebank of solarium. Gebruik bij blootstelling aan fel zonlicht altijd een zonnebrandmiddel met een hoge beschermingsfactor.
• Gezwollen borsten, pijnlijke of uitblijven van de menstruatie.

Raadpleeg uw arts als u last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Heeft Ciclosporine wisselwerkingen met andere medicijnen?

Dit middel heeft wisselwerkingen met andere medicijnen. In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

• Sirolimus, een andere afweerremmer. Ciclosporine kan de werking en de bijwerkingen van sirolimus versterken. Neem sirolimus daarom altijd 4 uur na ciclosporine in. Vraag uw apotheek eventueel om een innameschema.
• De cholesterolverlagende middelen atorvastatine, , simvastatine en rosuvastatine. Door de combinatie met ciclosporine heeft u meer kans op bijwerkingen van de cholesterolverlager. Vooral belangrijk hierbij is een spierziekte. Deze is te herkennen aan snel opkomende hevige en onverklaarbare spierpijn, spierzwakte en minder plassen en bruine urine. Stop dan meteen met de cholesterolverlager en raadpleeg uw arts.Colestyramine en colesevelam. Dit zijn galzuurbindende harsen die onder andere worden gebruikt bij een te hoog cholesterolgehalte. Ze zorgen dat ciclosporine niet of slecht in het lichaam wordt opgenomen. Neem deze medicijnen daarom niet gelijktijdig met ciclosporine in. Zorg dat u ze minstens 4 uur na ciclosporine inneemt.

Overleg met uw arts als u een van de volgende medicijnen heeft voorgeschreven gekregen. Sommige van deze medicijnen mag u helemaal niet gebruiken. In andere gevallen moet uw arts u op de combinatie met ciclosporine instellen. Daarna mag u alleen stoppen met deze medicijnen of met ciclosporine in overleg met uw arts. Anders heeft u kans op ernstige bijwerkingen van ciclosporine of het andere medicijn. Meestal moet de arts die het andere medicijn voorschrijft, eerst overleggen met de arts die ciclosporine heeft voorgeschreven.

• Ontstekingsremmende pijnstillers (zoals acetylsalicylzuur, diclofenac, etoricoxib, ibuprofen en naproxen);
• Bepaalde antibiotica en medicijnen tegen schimmelinfecties. Vraag uw apotheker om welke medicijnen het gaat.

• Sommige medicijnen tegen herpesinfecties, hiv of hepatitis C. Vraag aan uw apotheker om welke medicijnen dit gaat;
• Sommige andere afweerremmers of medicijnen tegen tumoren. Vraag aan uw apotheker om welke medicijnen dit gaat;
• Vaccins. Dit medicijn kan de werkzaamheid van sommige soorten vaccins verminderen en de kans op bijwerkingen door de vaccins vergroten. Overleg met uw apotheker of arts als u gevaccineerd moet worden.
• De hartmiddelen en medicijnen tegen hoge bloeddruk aliskiren, amiodaron, diltiazem, digoxine, nicardipine en verapamil;
• Het kruidenmiddel tegen depressieve klachten sint-janskruid;
• Het vermageringsmiddel orlistat;
• Het medicijn tegen narcolepsie modafinil;
• De epilepsiemiddelen carbamazepine, fenobarbital, oxcarbazepine, primidon en fenytoïne. Deze medicijnen worden ook vaak voor andere aandoeningen gebruikt, zoals zenuwpijn en manische depressiviteit;
• Het medicijn tegen jicht colchicine;
• De antistollingsmiddelen acetylsalicylzuur, carbasalaatcalcium, dabigatran en edoxaban;
• De tuberculose-medicijnen rifampicine en rifabutine;

• Het antihormoon danazol (bij endometriose en pijnlijke borsten);
• Het medicijnen tegen pulmonale arteriële hypertensie ambrisentan.

Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

Als ik Ciclosporine gebruik, mag ik dan...

autorijden en alcohol drinken?
Bij dit medicijn zijn hiervoor geen beperkingen.

alles eten?
Drink geen grapefruitsap en eet geen grapefruits. Grapefruit versterkt het effect van ciclosporine, waardoor bijwerkingen kunnen ontstaan. Mocht u stoppen met ciclosporine, dan kunt u vanaf een dag daarna weer grapefruitsap drinken of grapefruits eten.

Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?

• Gebruikt u dit middel na een transplantatie? Het is belangrijk dit medicijn consequent om de 12 uur in te nemen. Bent u het vergeten in te nemen en bent u niet meer dan 4 uur te laat? Neem de vergeten dosis dan nog in.
  Bent u meer dan 4 uur te laat? Wacht dan tot het tijd is voor de volgende dosis en volg daarna weer uw normale schema. Het kan belangrijke consequenties hebben voor de afweer. Meld uw arts dat u een dosis heeft overgeslagen.
  Merkt u dat u dat het niet altijd lukt het consequent in te nemen? Praat erover met uw arts.
• Gebruikt u dit middel voor een van de andere toepassingen en bent u het vergeten in te nemen? Duurt het nog meer dan 4 uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in.
  Duurt het nog minder dan 4 uur? Sla de vergeten dosis dan over.

Neem nooit een dubbele dosis!

Kan ik zomaar stoppen met Ciclosporine?

Stop niet zomaar met het gebruik van dit medicijn. Als u dit medicijn gebruikt als afweeronderdrukker na een transplantatie is de kans groot op afstoting van het getransplanteerde orgaan of beenmerg. Maar ook als u dit medicijn gebruikt bij psoriasis, reumatoïde artritis, eczeem, colitis ulcerosa, of andere chronische ontstekingen. De klachten kunnen dan heviger terugkomen. Raadpleeg uw arts als u stoppen wilt.

Disclaimer

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.