Introductie Trimethoprim, Sulfamethoxazol

Trimethoprim en sulfamethoxazol zijn antibiotica. De combinatie heet co-trimoxazol. Het werkt tegen infecties met bacteriën. De combinatie van deze twee antibiotica werkt tegen meer soorten bacteriën dan elk van beide afzonderlijk.

Artsen schrijven co-trimoxazol voor bij infecties met bacteriën. Bijvoorbeeld bronchitis, longontsteking, middenoorontsteking, blaasontsteking en brucellose (infectie overgedragen door besmette dieren).

Artsen schrijven het soms voor bij prostaatontsteking, maagdarminfecties (zoals bij acute diarree en bij de ziekte van Whipple), geslachtsziekten (SOA, zoals gonorroe), infecties bij mensen met cystische fibrose (CF) en bij de ziekte van Wegener (ontsteking van de bloedvaten).

Handelsinformatie

De combinatie van trimethoprim en sulfamethoxazol heet co-trimoxazol. Trimethoprim en sulfamethoxazol zijn sinds 1961 internationaal op de markt.

Co-trimoxazol is op recept verkrijgbaar onder de merknaam Bactrimel en als het merkloze Co-trimoxazol. Het is te verkrijgen in tabletten, drank en injectievloeistof. Deze tekst gaat alleen over de tabletten en de drank.

Hoe moet ik Trimethoprim, Sulfamethoxazol gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek.

Hoe?

• Tabletten: innemen met een half glas water.
• Drank: schud de fles voor gebruik. Meet de juiste hoeveelheid af met het maatbekertje of de maatlepel. Drink die hoeveelheid op. Spoel het maatbekertje na met wat water en drink dat ook op.

Zorg dat u gedurende de hele kuur voldoende drinkt, ten minste anderhalf tot 2 liter vocht per dag. Daarmee voorkomt u dat dit middel uitkristalliseert in de nieren en nierstenen veroorzaakt.

Wanneer?
Neem het medicijn tijdens of vlak na het eten of met wat voedsel in. U vermindert daarmee de kans op misselijkheid. Verdeel de doses zo goed mogelijk over de dag, voor een constant effect. Kies vaste tijdstippen, dan vergeet u minder vaak een dosis.

Om bepaalde infecties te voorkomen, schrijft de arts soms elke 2 dagen 1 dosis voor, of 3 keer per week een dosis. Kies dan vaste dagen in de week, dan vergeet u minder snel een dosis.

Hoelang?
De kuurduur hangt af van de plaats en de ernst van de infectie. Normaal gesproken duurt een kuur 3 dagen tot 2 weken. Bij sommige infecties langer, namelijk enkele weken tot maanden.

Houd er rekening mee dat dit een kuur is die u niet mag onderbreken en helemaal moet afmaken. Ook al merkt u van de infectie al vóór afloop van de kuur niets meer, dit betekent nog niet dat alle bacteriën zijn verdwenen.

Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven.

De belangrijkste bijwerkingen zijn de volgende.

Soms

• Maagdarmklachten, zoals misselijkheid, braken en verminderde eetlust. Zelden buikpijn en diarree. Als u misselijk wordt, helpt het om het medicijn met wat voedsel in te nemen. In zeldzame gevallen ontstaat een ernstige diarree. Waarschuw dan uw arts.

Zeer zelden

• Ontstoken tong of mondslijmvlies, verkleuring van tong en tanden, irritatie van het gehemelte, metaalsmaak. Ook kunt u een schimmelinfectie in de mond krijgen. Dat merkt u aan een wit of grijs beslag van de tong of de slijmvliezen. Raadpleeg dan uw arts. De verkleuring is meestal goed weg te poetsen. De tandarts kan de verkleuring van de tanden ook weg polijsten.
• Minder rode en witte bloedcellen, en bloedplaatjes. Waarschuw uw arts bij onverklaarbare koorts, keelpijn, blaren in de mond en keel, plotselinge blauwe plekken, bloedneuzen, extreme vermoeidheid of een donkerblauwe en paarse verkleuring van de huid of slijmvliezen. De bijwerking treedt vaker op als u het medicijn langer dan 2 weken moet gebruiken. In dat geval zal uw arts uw bloed regelmatig controleren.
• Vaginale infecties met jeuk en irritatie, soms met afscheiding. Als u dit merkt, neem dan contact op met uw arts.
• Nierstenen, doordat het medicijn uitkristalliseert in de nieren. U heeft meer kans op nierstenen als uw nieren al minder werken. Zorg dat u gedurende de hele kuur voldoende drinkt, ten minste anderhalf tot 2 liter vocht per dag. Daarmee voorkomt u dat dit middel uitkristalliseert in de nieren en nierstenen veroorzaakt.

• Zenuwaandoening. U merkt dat aan een doof of tintelend gevoel in handen of voeten, pijn in armen of benen en aan evenwichtsstoringen. Raadpleeg dan uw arts.

• Duizeligheid, hoofdpijn, oorsuizen.
• Pijn in de gewrichten of spieren, spierkramp. Mensen met de spierziekte myasthenia gravis kunnen extra last van hun aandoening krijgen. Overleg hierover met uw arts.
• Overgevoeligheid voor zonlicht, waardoor u ernstige zonnebrand kunt krijgen met roodheid, huiduitslag en jeuk. Heeft u hier last van, blijf dan uit direct zonlicht, met name tussen 10.00 en 15.00 uur en ga niet onder de zonnebank.
• Als u acute porfyrie heeft, een stofwisselingsziekte waarbij men aanvallen krijgt van buikpijn, braken, koorts en hartkloppingen: dit medicijn kan een aanval uitlokken. Geef aan de apotheek door dat u acute porfyrie heeft. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit medicijn of andere uitlokkende middelen niet krijgt.
• Bij mensen met een aangeboren tekort van het enzym G6PD, kan een ernstige bloedafwijking ontstaan. U merkt deze bloedafwijking aan vermoeidheid, duizeligheid, bleekheid, gele huid, donkere verkleuring van de urine of kortademigheid.
  Overleg met uw arts. Weet u dat u een G6PD-tekort heeft? Geef dat door aan de apotheker. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u medicijnen die problemen veroorzaken bij G6PD-tekort niet meer krijgt.
• Ontsteking van de hersenvliezen, meningitis (nekkramp). U merkt dit aan hoofdpijn, koorts en nekstijfheid. Waarschuw dan een arts. De verschijnselen verdwijnen weer als u stopt met dit medicijn.
• Psychische klachten, zoals depressiviteit en verwardheid.
• Hartritmestoornissen. U merkt dit soms alleen aan plotselinge duizelingen of als u even wegraakt. Vooral mensen met de aangeboren vorm van de hartritmestoornis verlengd QT-interval hebben hier meer kans op. Gebruik dit medicijn NIET als u deze aangeboren hartritmestoornis heeft.
• Ontsteking van de lever of alvleesklier. U merkt dit aan een gevoelige, opgezwollen buik, hevige buikpijn of een gele verkleuring van het oogwit of van de huid. Waarschuw dan een arts.
• Overgevoeligheid voor dit medicijn. U merkt dat aan huiduitslag, jeuk en galbulten. Raadpleeg dan uw arts. Ook kunt u koorts, rillingen, hoest of gewrichtspijn krijgen of kortademig worden.
  In zeldzame gevallen kunt u duizelig worden, flauwvallen of een opgezwollen gezicht, lippen, tong of keel krijgen. U kunt hierdoor erg benauwd raken.
  Of u kunt hoge koorts, uitgebreide roodheid van de huid of blaren op de huid krijgen. Waarschuw in deze gevallen direct een arts of ga naar de Eerste-hulpdienst.
  Als u overgevoelig bent, mag u dit medicijn in de toekomst niet meer gebruiken. Meld dat dan altijd aan uw apotheker. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit medicijn of soortgelijke medicijnen niet opnieuw krijgt.
  Raadpleeg uw arts voor gebruik als u weet dat u overgevoelig bent voor sulfonamiden (antibiotica), plasmiddelen (thiazidediuretica en furosemide), acetazolamide en bepaalde medicijnen tegen diabetes. Mogelijk bent u dan ook voor dit medicijn overgevoelig en mag u het niet gebruiken.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart aar u zich zorgen over maakt.

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Heeft Trimethoprim, Sulfamethoxazol wisselwerkingen met andere medicijnen?

Dit middel heeft wisselwerkingen met andere medicijnen. In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

• Methotrexaat, een medicijn tegen psoriasis, reuma, darmziekte van Crohn en kanker. Co-trimoxazol versterkt de bijwerkingen van methotrexaat.
  Gebruik methotrexaat niet samen met co-trimoxazol. Overleg hierover met uw arts. Alleen bij een speciale vorm van leukemie kan combinatie nodig zijn. U krijgt het dan in een lage dosis en uw bloed wordt regelmatig gecontroleerd.
• Fenytoïne, een medicijn tegen epilepsie en hartritmestoornissen. Co-trimoxazol versterkt de bijwerkingen van dit medicijn. Als u toch beide medicijnen moet gebruiken, moet u letten op beven of trillen van de spieren, spraakstoornissen of slaperigheid. Merkt u dit, waarschuw dan uw arts. Uw arts zal ook uw bloed regelmatig controleren.
• Ciclosporine, een afweeronderdrukkend medicijn. Uw nieren kunnen hierdoor beschadigen. Gebruik co-trimoxazol daarom niet samen met dit medicijn. Als u beide medicijnen toch samen moet gebruiken, zal uw arts uw nierwerking regelmatig controleren.
• De antistollingsmedicijnen acenocoumarol en fenprocoumon. Co-trimoxazol ontregelt de bloedstolling. Meestal zal uw arts een ander antibioticum kiezen. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen zal het nodig zijn om toch co-trimoxazol te gebruiken. In dat geval zal de trombosedienst u extra vaak controleren
• Buiktyfusvaccin-capsules. Co-trimoxazol maakt het buiktyfusvaccin in de capsules onwerkzaam. Gebruik daarom beide middelen niet samen. Als tussen beide medicijnen minimaal 3 dagen zit, is er geen probleem.
  Wilt u capsules met buiktyfusvaccin gebruiken? Wacht dan minimaal 3 dagen na afloop van de kuur met co-trimoxazol. Of vraag uw arts om een injectie tegen buiktyfus. De wisselwerking treedt dan niet op.
  Heeft u minder dan 3 dagen geleden capsules met buiktyfus-vaccin gebruikt en moet u nu starten met co-trimoxazol? Neem dan contact op met uw arts.
• Bepaalde medicijnen bij hart- en vaatziekten (het gaat om aliskiren, benazepril, candesartan, captopril, enalapril, eprosartan, fosinopril, irbesartan, lisinopril, losartan, olmesartan, perindopril, quinapril, ramipril, spironolacton, telmisartan, valsartan of zofenopril). Door de combinatie van co-trimoxazol met deze medicijnen kan de hoeveelheid kalium in het bloed stijgen. U merkt dit aan een onregelmatige hartslag, gevoelloosheid of vreemd gevoel in de armen of benen, lusteloosheid, verwardheid en zwakte. Raadpleeg bij een of meer van deze verschijnselen uw arts. U kunt de combinatie veilig gebruiken als bij u regelmatig de hoeveelheid kalium in het bloed wordt gemeten.
• Folinezuur, een vorm van vitamine B11. De werking van co-trimoxazol kan door folinezuur afnemen. Overleg hierover met uw arts. Misschien moet u tijdens de kuur tijdelijk stoppen met folinezuur of schrijft uw arts u een ander antibioticum voor.

Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

Als ik Trimethoprim, Sulfamethoxazol gebruik, mag ik dan...

autorijden, alles eten en alcohol drinken?
Bij dit medicijn zijn hiervoor geen beperkingen.

Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?

• Als u dit medicijn 1 keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan 8 uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan 8 uur? Sla de vergeten dosis dan over. De vergeten dosis neemt u aan het eind van de kuur in. U verschuift dus het moment waarop u de kuur beëindigt. Maakt u dus de volledige kuur af, anders bestaat de kans dat de klachten terugkeren.
• Als u dit medicijn 2 keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan 4 uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan 4 uur? Sla de vergeten dosis dan over. De vergeten dosis neemt u aan het eind van de kuur in. U verschuift dus het moment waarop u de kuur beëindigt. Maakt u dus de volledige kuur af, anders bestaat de kans dat de klachten terugkeren.
• Als u dit medicijn 3 keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan 2 uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan 2 uur? Sla de vergeten dosis dan over. De vergeten dosis neemt u aan het eind van de kuur in. U verschuift dus het moment waarop u de kuur beëindigt. Maakt u dus de volledige kuur af, anders bestaat de kans dat de klachten terugkeren.
• Als u dit medicijn 4 keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan 1 uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan 1 uur? Sla de vergeten dosis dan over. De vergeten dosis neemt u aan het eind van de kuur in. U verschuift dus het moment waarop u de kuur beëindigt. Maakt u dus de volledige kuur af, anders bestaat de kans dat de klachten terugkeren.

Kan ik zomaar stoppen met Trimethoprim, Sulfamethoxazol?

Maak de kuur helemaal af. Als u de kuur afbreekt, is de bacterie waarschijnlijk nog niet volledig verdwenen en kunt u opnieuw klachten krijgen.

Als u allergische reacties of ernstige bijwerkingen krijgt, moet u wel stoppen. Neem in dat geval direct contact op met uw arts.

Disclaimer

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.