Introductie Efudix

Fluorouracil, ook wel 5-FU genoemd, is een kankerremmende stof (cytostaticum). Het remt de groei van sommige tumoren.

Artsen schrijven het voor als chemotherapie (chemokuur) bij kanker van de borst, dikke darm, endeldarm, rectum (het laatste deel van de endeldarm), maag, slokdarm, alvleesklier, lever, baarmoeder, baarmoederhals, eierstokken, vagina, blaas, huid en hersenen.

Verder schrijven artsen het voor bij huidaandoeningen.

Handelsinformatie

Fluorouracil is sinds 1962 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknaam Efudix en als het merkloze Fluoro-uracil. Het is te verkrijgen in crème en injectievloeistof.

Hoe moet ik Efudix gebruiken?

Hoe?

Injectievloeistof
De injectie kan in een ader worden geïnjecteerd of via een infuus worden toegediend. Een speciale soort injectie voor plaatselijke toepassing in de huid kan ook in de huid worden geïnjecteerd.

Meestal krijgt u dit middel in het ziekenhuis of in de polikliniek toegediend door een gespecialiseerde verpleegkundige.

Krijgt u dit middel thuis toegediend door de verpleegkundige? U zult merken dat de verpleegkundige zo hygiënisch mogelijk zal werken. Dit om te voorkomen dat de verpleegkundige zelf of uw huisgenoten in contact komen met het middel. De procedure houdt het volgende in.

• Handen wassen voor en na het klaarmaken en toedienen van de injectie of infuus.
• Het gebruiken van wegwerpmatjes om morsen te voorkomen.
• Het gebruiken van wegwerpdoekjes om gemorst materiaal op te nemen.
• Alle gebruikte spuiten en naalden gaan in een speciale kunststof afvalcontainer (deze kunt u bij de apotheek verkrijgen, een volle container is hier in te leveren).

Alle andere gebruikte materialen gaan in een dubbele afvalzak en kunt u met het huisvuil weggooien. Zorg ervoor dat kinderen niet bij de afvalzak kunnen komen!

Crème

• Bescherm de vinger waarmee u de crème aanbrengt met een vingercondoom of gebruik plastic handschoenen. Ook kunt u de crème aanbrengen met wattenstaafje of een houten spatel (GEEN metalen spatel).
• Breng een laagje vaseline aan op de gezonde huid rond het plekje om de gezonde huid te beschermen.
• Breng de crème in een dunne laag aan op de plekken.
• De ingesmeerde plekken moet u soms afdekken met verband. Dit versterkt het effect.
• Bij aanbrengen op plekken in de buurt van ogen, neus en mond: laat de crème niet in ogen, neus of mond komen. Mocht dit wel gebeuren, spoel zo snel mogelijk met veel water.
• Knoei niet met de crème. Laat de crème niet op andere huidgedeelten komen dan de bedoeling is. Mocht dit wel gebeuren, spoel dan zo snel mogelijk af met veel water.
• Voorkom ook dat uw huisgenoten er mee in aanraking kunnen komen. Komen anderen toch met dit middel in contact? Raad hen dan aan zich meteen af te spoelen met veel water en als het kan met zeep. Zo beperken ze de risico's tot het minimum.
• Doe alle gebruikte materialen, zoals plastic handschoenen, wattenstaafjes en tissues waarmee u de crème heeft afgeveegd in een dubbele afvalzak.

Wanneer?

Injectievloeistof
Per soort kanker is er een ander type behandeling met een ander toedieningsschema. Uw arts bepaalt dit voor iedere individuele patiënt afzonderlijk.

Crème
Bij een gebruik van tweemaal per dag: breng de crème 's ochtends en 's avonds aan.

Zorg ervoor dat u na aanbrengen de crème niet meteen afwast, zodat de crème zijn werking kan doen.

Bescherm de aangedane plekken tegen zonlicht. Door blootstelling aan zonlicht kunt u meer last krijgen van de bijwerkingen. Vermijd zoveel mogelijk direct zonlicht, met name tussen 10.00 en 15.00 uur. Draag daarnaast beschermende kleding, zoals een hoed of zonnebril, en ga niet onder de zonnebank.

Hoe lang?

Kanker
Meestal gebruikt u dit middel gedurende een of meerdere dagen, waarna drie of vier weken pauze volgt. Deze cyclus moet u meestal een aantal malen herhalen. Het is afhankelijk van het type kanker hoe lang u dit middel moet gebruiken.

Huidaandoeningen
Meestal gebruikt u de crème drie of vier weken, maar soms ook langer. De eerste weken ziet de huid er vaak juist slechter uit. Toch moet u dan door blijven gebruiken, zolang de arts heeft aangegeven. Na twee tot vier weken herstelt de huid zich.

Wat te doen met urine, ontlasting, bloed, wondvocht of braaksel?

Injectievloeistof
Voor uw directe omgeving, zoals huisgenoten, is het verstandig contact te vermijden met uw lichaamsvloeistoffen. Dit betekent niet dat aanraken of zoenen verboden is. Het gaat alleen om maatregelen om niet in aanraking te komen met urine, ontlasting, bloed, wondvocht of braaksel, omdat het geneesmiddel hierin aanwezig is. Neem tot twee dagen na de laatste dosering de volgende maatregelen.

• Mannen kunnen het best zittend plassen (net als vrouwen), om spatten te voorkomen. Was na elk toiletbezoek de handen.
• Spoel na het gebruik van het toilet tweemaal achtereen door, met het wc-deksel dicht. Zo voorkomt u spatten. Maak het toilet elke dag schoon.
• Doe kleding of beddengoed met urine, ontlasting, bloed of braaksel meteen in de wasmachine. Gebruik daarbij wegwerphandschoenen
• Neem urine, ontlasting en braaksel op met een wegwerpmatje of keukenpapier. Gebruik hierbij ook handschoenen. Gooi de materialen weg in een dubbele afvalzak. Maak de plek daarna eventueel schoon met bleekwater. Spoel dit door het toilet.
• Ook bloed en wondvocht kunnen het medicijn of restanten ervan bevatten. Daarom gebruikt men bij de behandeling van wonden altijd wegwerphandschoenen. U kunt verband, gaasjes en al het overige wegwerpmateriaal in een dubbele afvalzak doen.

Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Bij de crème komen alleen bijwerkingen op de huid voor. Bij de injectievloeistof kunnen meer bijwerkingen op andere plaatsen in het lichaam optreden.

Dit middel heeft een krachtig werking op de celdeling, niet alleen van kankercellen, maar ook van gezonde lichaamscellen. Hierdoor kunnen bijwerkingen ontstaan, bijvoorbeeld op plaatsen waar de cellen zich van nature snel delen. Dit zijn de slijmvliezen van mond, maag en darmen, de huid, de haren en het bloed.

Door de lijst van bijwerkingen kan het lijken dat het middel erger is dan de kwaal. Maar de bijwerkingen komen lang niet bij iedereen in dezelfde mate voor. Bovendien gaan de bijwerkingen na de chemokuur geleidelijk over.

De belangrijkste bijwerkingen van de crème kunnen zijn plaatselijke irritatie en overgevoeligheid.

De belangrijkste bijwerkingen van de injectievloeistof kunnen zijn verminderde aanmaak van bloedcellen, maagdarmklachten, ontsteking van de mond en keel, haaruitval, huiduitslag, verkleuring van de huid, pijnlijke, rode, gevoelloze handen en voeten (hand-voet-syndroom), oogklachten, hoofdpijn en zenuwstoornissen.

Bij gebruik van de crème

Regelmatig

• Plaatselijke irritatie en roodheid van de huid. Hierna kunnen blaasjes ontstaan en kan de huid dunner worden. Soms krijgt u zweren. Deze bijwerkingen horen allemaal bij het genezingsproces en verdwijnen weer snel na staken van de behandeling. Door blootstelling aan UV-licht (zon, zonnebank, UV-lamp) kunt u meer last krijgen van deze bijwerkingen. Tijdens het gebruik moet u directe blootstelling aan UV-licht vermijden.

Zeer zelden

• Overgevoeligheid voor het conserveermiddel in de crème. U merkt dit aan zwelling, jeuk, huiduitslag. Roodheid en korstvorming horen bij de werking van het middel en zijn geen teken van overgevoeligheid. Stop daarom niet zo maar met de crème, maar overleg eerst met uw arts.

Bij gebruik van de injectievloeistof

Regelmatig

• Een verhoogde kans op infecties en bloedingen, zoals bloedneuzen. Deze bijwerking ontstaat door een tekort aan witte bloedcellen en bloedplaatjes. Neem contact op met uw arts bij: onverklaarbare koorts of keelpijn, blaren in de mond en keel, onverklaarbare bloedneuzen, onderhuidse bloedingen en blauwe plekken. Door het tekort aan witte bloedcellen bent u ook bevattelijker voor infecties door virussen, bacteriën of schimmels. Neem altijd contact op met uw arts bij infecties als verkoudheid, keelontsteking, griep, steenpuisten en andere huidinfecties.
• Maagdarmklachten, zoals misselijkheid, braken, diarree, buikpijn, maagpijn, brandend maagzuur, winderigheid en verlies van eetlust. Deze bijwerkingen ontstaan door ontsteking van de slijmvliezen van slokdarm, maag en darmen. Om maagpijn en brandend maagzuur te bestrijden, kan de arts een maagbeschermend middel voorschrijven. Bij misselijkheid schrijft de arts een antibraakmiddel voor. Soms helpt het om vaker te eten, maar dan kleine beetjes. Bij een aantal mensen ontstaat ernstige diarree. Zorg dat u extra drinkt als u diarree heeft en moet overgeven. Neem contact op met uw arts als u behalve uw normale ontlastingpatroon vier keer of vaker per dag dunne ontlasting heeft of als u ook 's nachts diarree heeft. Soms is het nodig uitdroging te voorkomen met geneesmiddelen tegen diarree of een vochtinfuus. Ook als u vaker dan één keer per dag moet braken, moet u de arts waarschuwen.
• Pijnlijke mond, tong of keel. Deze bijwerkingen ontstaan door ontsteking van de slijmvliezen van mond en keel. In eerste instantie ontstaan blaasjes aan de onderlip. Soms ontstaat later een vuurrode kleur van de slijmvliezen. Eten en drinken kunnen hierdoor pijnlijk zijn. In veel gevallen helpt het om op ijsblokjes te zuigen, tijdens en direct na de chemotherapie. Tijdens de chemokuur kunnen ingrepen aan uw gebit of in uw mond de klachten verergeren. Daarom is het verstandig vóór u aan de chemokuur begint, uw tandarts uw gebit te laten controleren en eventueel behandelen. Verzorg uw gebit extra goed door een aantal maal per dag te poetsen met een zachte tandenborstel. Ook kunt u spoelen met een desinfecterende mondspoeling.

Soms

• Benauwdheid.
• Bloedarmoede, u merkt dat onder andere aan een extreme vermoeidheid, een bleke huid en slijmvliezen. Raadpleeg dan uw arts.
• Haaruitval en kaalheid. Niet alleen van hoofdhaar, maar ook van wenkbrauwen, wimpers, oksel- en schaamhaar. Na de behandeling zal het haar na ongeveer een maand weer gaan groeien.
• Hand-voet-syndroom. De handen en voeten zijn pijnlijk, rood en gezwollen en kunnen tintelen of doof aanvoelen. De huid kan afschilferen en er kunnen zweren of blaren op de huid ontstaan. Dit kan met name optreden bij langdurig gebruik van hoge doseringen en kan voortduren als de therapie is gestopt. Waarschuw uw arts als u deze verschijnselen bemerkt.

Zeer zelden

• Oogklachten, zoals oogirritatie, tranende ogen, wazig zien, dubbelzien, onscherp zien, overgevoeligheid voor licht, rode en gezwollen ogen en oogleden, plakkerige afscheiding, jeuk of een branderig gevoel. Raadpleeg uw arts als u dit merkt.
• Hoofdpijn en duizeligheid.
• Huiduitslag, met name bultjes op armen en benen, jeuk, huidverkleuring, vooral na blootstelling aan zonlicht, nagelaandoening, droge huid.
• Hartaandoeningen, zoals pijn op de borst bij inspanning, hartritmestoornissen en hartfalen. Raadpleeg uw arts als u vocht vasthoudt (dikke enkels), hartkloppingen heeft of pijn op de borst krijgt.
• Zenuwstoornissen. U kunt last krijgen van bewegingsstoornissen, zoals een dronkemansgang of trillende handen.

Neem contact op met uw verpleegkundige of arts als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen. Soms is het nodig om de dosering aan te passen zodat de bijwerkingen verminderen. Soms ook zal de arts een ander medicijn voorschrijven tegen de bijwerkingen.

Bespreek ook met uw arts of verpleegkundige als u zich zorgen maakt over bijwerkingen. Ervaart u andere bijwerkingen dan die hierboven staan? Meld dat dan aan uw apotheek, arts of verpleegkundige.

Let op
Dit middel is schadelijk voor het ongeboren kind. Vrouwen mogen niet zwanger worden als ze dit middel gebruiken. Ook mannen die dit middel gebruiken mogen hun partner niet zwanger maken.

Zowel mannen als vrouwen moeten daarom een goede anticonceptie gebruiken. Ga met de anticonceptie door tot zes maanden na afloop van de chemokuur. Overleg hierover met uw arts.

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Heeft Efudix wisselwerkingen met andere medicijnen?

Fluorouracil crème
Van dit middel zijn geen belangrijke wisselwerkingen met andere medicijnen bekend.

Fluorouracil injectievloeistof
Dit middel heeft wisselwerkingen met andere medicijnen. In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

• Vaccins. Meld altijd aan de arts dat u fluorouracil gebruikt. Dit middel kan de werkzaamheid van sommige soorten vaccins verminderen en de kans op bijwerkingen door de vaccins vergroten. Overleg met uw apotheker of arts als u moet worden gevaccineerd.
• Dit middel kan de bijwerkingen van het anti-epilepsiemiddel fenytoïne versterken. Raadpleeg uw arts als u last krijgt van coördinatiestoornissen, spraakstoornissen en extreme slaperigheid.
• Foliumzuur. Foliumzuur kan de bijwerkingen van fluorouracil versterken. Gebruik bij voorkeur geen foliumzuur. Als u toch foliumzuur moet gebruiken, overleg dan hierover met uw arts of apotheker.
• Metronidazol, een middel tegen infecties. Dit middel versterkt de bijwerkingen van fluorouracil, vooral op het bloed. Als een ander middel tegen infecties niet mogelijk is, zal de arts het bloed vaker laten controleren.
• De bloedverdunners acenocoumarol en fenprocoumon. Fluorouracil kan de werking van bloedverdunners versterken. Meld de trombosedienst dat u dit medicijn gebruikt of als de dosering hiervan wijzigt.

Het is belangrijk dat uw arts weet welke medicijnen u nog meer gebruikt. Neem daarom uw medicatieoverzicht mee als u naar het ziekenhuis gaat. Dit is een overzicht waarop staat welke medicijnen u gebruikt, maar ook of u bijvoorbeeld allergisch bent voor bepaalde medicijnen. U kunt dit overzicht bij uw eigen apotheek opvragen. Krijgt u in het ziekenhuis nieuwe medicijnen, of verandert er iets aan uw medicijngebruik? Geef dit dan ook weer door aan uw eigen apotheek. Dan blijft uw medicatieoverzicht actueel.

Als ik Efudix gebruik, mag ik dan...

autorijden?
Heeft u last van duizeligheid of vermoeidheid? Dan kan dit uw rijvaardigheid beïnvloeden. Rijd geen auto als u hier last van heeft.

alcohol drinken?
Alcohol irriteert de slijmvliezen van het maagdarmkanaal. Het vergroot daardoor de kans op bijwerkingen op de maag en de darmen. Gebruik daarom liever geen alcohol tijdens de chemokuur, zolang u last heeft van uw maag en darmen.

alles eten?
U kunt alles wat uw maag verdraagt eten. Bepaalde soorten voedsel zijn echter af te raden als u last heeft van uw maag.

Op deze site kunt u onder 'Klachten & ziektes', 'Maagklachten' adviezen vinden voor mensen met maagklachten.

Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?

Bij een afspraak op ziekenhuis
Bent u de afspraak vergeten? Neem dan contact op met het ziekenhuis om een nieuwe afspraak te maken.

Bij het aanbrengen van de crème
Breng de crème alsnog aan, tenzij het alweer tijd is voor de volgende dosis. Sla dan de vergeten dosis over en houdt u aan het oorspronkelijke schema.

Kan ik zomaar stoppen met Efudix?

Kanker
Een chemokuur is zwaar en kan moeilijk vol te houden zijn, ook al helpt het u de ziekte te verslaan. Wordt de behandeling u te zwaar, bespreek dat dan met uw arts of verpleegkundige. Samen kunt u de bijwerkingen bespreken en kijken of er alternatieven zijn.

Huidaandoeningen
De huidaandoening wordt meestal eerst erger voordat genezing optreedt. Toch is het belangrijk door te zetten. Heeft u er veel last van, bespreek dat dan met uw arts of verpleegkundige. Samen kunt u de bijwerkingen bespreken en kijken of er alternatieven zijn.

Disclaimer

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.