Introductie Hydrocortison

Hydrocortison (cortisol) is een bijnierschorshormoon, ook wel corticosteroïd genoemd.

In het menselijk lichaam wordt het gemaakt door de bijnierschors. Het is nodig om energie, mineralen en zouten vrij te maken en op te slaan. Verder remt het ontstekingen en overgevoeligheidsreacties.

Artsen schrijven hydrocortison voor om een tekort aan bijnierschorshormoon aan te vullen bij bijnierziekten, zoals de ziekte van Addison, na behandeling van de ziekte van Cushing en bij het adrenogenitaal syndroom.
Artsen schrijven het ook voor bij ernstige luchtwegontstekingen, zoals astma en COPD.

Handelsinformatie

Hydrocortison is sinds 1952 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar in tabletten als het merkloze Hydrocortison en in capsules als het merkloze Hydrocortison capsules FNA. In injecties is het op recept verkrijgbaar als Solu Cortef en het merkloze Hydrocortison.

Hoe moet ik Hydrocortison gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek. Vraag aan uw arts ook een duidelijke instructie op papier. De doseringsschema's bij dit medicijn zijn vaak ingewikkeld, omdat het afhankelijk is van uw persoonlijke situatie. Als u hoog in de bergen bent, heeft u bijvoorbeeld soms een hogere dosering nodig.

Hoe?

Tabletten of capsules

• Doorslikken met een half glas water.
• Krijgt u van dit medicijn last van uw maag? Overleg met uw arts of u de tabletten of capsules vlak voor of tijdens de maaltijd kan innemen om maagklachten te voorkomen.
• Als u vindt dat de tabletten een onplezierige bittere smaak hebben, kunt u ze innemen met een lepel vla of yoghurt.

Injecties

• De injecties worden door een arts of verpleegkundige toegediend.
• Bij substitutietherapie krijgt u of uw partner soms een instructie om zelf te injecteren in noodsituaties (bijvoorbeeld wanneer u op vakantie bent).

Wanneer?

Tabletten of capsules, bij vervanging van eigen bijnierschorshormoon

• Meestal moet u hydrocortison 3 keer per dag innemen. In de ochtend de helft van de hoeveelheid en de rest in de middag en avond. Als u dit medicijn 2 keer per dag moet innemen, dan neemt u twee-derde van de hoeveelheid in de ochtend in en een-derde laat in de middag. U bootst dan de natuurlijke situatie na, omdat de aanmaak van het lichaamseigen cortisol 's ochtends ook het grootst is.
  Neem de ochtenddosis zo vroeg mogelijk in. Blijf eventueel daarna nog enige tijd in bed om 'op gang te komen'.
  Soms adviseert de arts een ander schema, bijvoorbeeld een dosis vlak voor u gaat slapen (bij het adrenogenitaal syndroom).
• Houd er rekening mee dat er toch nog een plotseling tekort aan hydrocortison kan ontstaan. Bijvoorbeeld als u koorts heeft of u extreem heeft ingespannen.
  U kan dan een corticosteroïd-crisis of Addison-crisis krijgen. De verschijnselen hiervan zijn: geen eetlust, duizeligheid, misselijkheid, braken, krampende buikpijn en diarree. Vaak ook koorts, slaperigheid, sufheid, zwakte of ernstige vermoeidheid.
  Ook kan een ernstig vochttekort optreden. U merkt dit aan een droge huid en slijmvliezen, duizeligheid door een lage bloeddruk en vaak diepliggende ogen. Het is dan heel belangrijk uw bloeddruk te laten meten.
• Bij deze verschijnselen moet u snel het tekort aanvullen met hydrocortison of een ander bijnierschorshormoon. Waarschuw bij een beginnende crisis ook direct uw specialist.
  Verwacht u de situatie al? Bijvoorbeeld bij een examen of het laten verwijderen van een moedervlek. Neem dan vooraf al extra hydrocortison in.

Injecties

• Bij vervanging van eigen bijnierschorshormoon: als u bij een corticosteroïd-crisis niet meer in staat bent tabletten of capsules in te nemen. Of als het effect van tabletten of capsules te lang zal duren.

• Bij COPD of astma: de injectie wordt bij een ernstige benauwdheids-aanval toegediend.

Hoelang?

• Bij vervanging van eigen bijnierschorshormoon: meestal moet u dit middel levenslang gebruiken.
• Bij een verergering van astma of COPD: de behandeling duurt meestal niet langer dan enkele dagen.

Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven. De kans op deze bijwerkingen hangt af van uw eigen gevoeligheid voor deze bijwerkingen, hoe goed u bent ingesteld, de hoeveelheid hydrocortison die u gebruikt en de duur van de behandeling.

• Als u hydrocortison gebruikt als substitutietherapie (als u zelf te weinig hydrocortison aanmaakt): als de dosering goed is ingesteld, krijgt u geen last van bijwerkingen.
• Bij een stootkuur (enkele dagen achter elkaar injecties met hydrocortison tegen een ontstekingsziekte of allergie): de bijwerkingen zijn soms lastig of vervelend, maar meestal niet gevaarlijk of schadelijk.
• Als u vaker per jaar een stootkuur nodig heeft: de meeste lastige of vervelende bijwerkingen gaan over als u aan het middel gewend bent geraakt. Dat is na enkele dagen tot weken.
  Na enkele weken gebruik of veel stootkuren heeft u wel een kleine kans op andere ernstigere bijwerkingen.
  Hoe korter u dit medicijn gebruikt en hoe lager de dosering, hoe minder kans u heeft op deze bijwerkingen.

Bijwerkingen die u meteen vanaf het begin kunt krijgen:

Zelden

• Maag- of darmklachten, zoals maagpijn, misselijkheid, opkomend maagzuur, een opgezette buik, diarree of verstopping. Overleg met uw arts of u dit medicijn vlak voor of tijdens de maaltijd kunt innemen. Dat voorkomt deze klachten meestal.
• Meer kans op infecties met bacteriën, virussen of schimmels. Overleg voor gebruik met uw arts als u een infectie heeft, zoals tuberculose. Dat is nodig omdat sluimerende infecties door dit medicijn erger kunnen worden. Bovendien heeft u het minder snel in de gaten als een infectie uit de hand loopt. Dit medicijn vermindert namelijk de verschijnselen van een ontsteking, zoals roodheid en zwelling.
  Neem in elk geval contact op met uw arts bij
  • een ontsteking die opeens opkomt;
  • ontstekingen in of rond uw ogen;
  • ontstekingen waarvan u weet of vermoedt dat deze door een virus zijn veroorzaakt, zoals gordelroos;
  • als in uw omgeving mazelen of waterpokken heerst;
  • als u een wond heeft die slecht geneest;
  • als u gevaccineerd moet worden, bijvoorbeeld tegen tropische ziekten. Mogelijk reageert uw lichaam onvoldoende op de inenting.
• Hoofdpijn en duizeligheid.
• Spierklachten, zoals spierzwakte, snel vermoeid, spierpijn, trillende handen en spierkrampen in handen, voeten en benen. Dit kan na stoppen nog lang aanhouden.
  Mensen met de spierziekte myasthenia gravis kunnen hier extra last van hebben. Raadpleeg uw arts als uw klachten verergeren.
• Veranderingen in gevoel en stemming, Dit kan per persoon verschillen. U kunt energieker, prikkelbaar, rusteloos, angstig of agressief worden, maar ook neerslachtig, futloos of vermoeid.
  Heeft u veel last van deze stemmingsveranderingen? Praat erover met uw arts. Mogelijk moet de dosering iets lager.
  Heeft u slaapproblemen door de rusteloosheid? Het kan helpen hydrocortison in één keer vroeg op de dag in te nemen. Overleg hierover met uw arts.
  Bent u depressief of wordt u hiervoor behandeld? Overleg met uw arts voor u dit medicijn gaat gebruiken.
• Verschijnselen van diabetes (suikerziekte). U merkt dit aan veel dorst en veel plassen. Dit komt vooral voor bij mensen boven de 75 jaar.
  Heeft u diabetes? Mogelijk heeft u tijdens de behandeling meer insuline of glucoseverlagers nodig. Meet extra vaak uw bloedglucose.
• Vochtophoping (oedeem). Dit merkt u vooral aan opgezwollen enkels en voeten.
  Mensen die al last van oedeem hebben, bijvoorbeeld door hartfalen zijn hier extra gevoelig voor. Overleg daarom voor gebruik met uw arts als u hartfalen of oedeem heeft.
• Stoornissen in uw hartritme. Raadpleeg uw arts als u dit merkt.

Zeer zelden

• Maagzweer of darmzweer. Dit medicijn kan een maagzweer verergeren. Overleg voor gebruik met uw arts of apotheker als u een maag- of darmzweer heeft of kortgeleden heeft gehad. Misschien heeft u een maagbeschermer nodig. Raadpleeg uw arts als uw maagklachten verergeren.
• Een te hoge bloeddruk. Het treedt vooral op bij doseringen van meer dan 30 mg per dag bij mensen die hier gevoelig voor zijn. Overleg voor gebruik met uw arts als u een hoge bloeddruk heeft of hiervoor behandeld wordt. Uw bloeddruk moet vaker gecontroleerd.
• Ernstige psychische klachten, zoals overdreven opgewekt gevoel, impulsief gedrag, verwardheid, wanen en hallucinaties. Overleg bij deze verschijnselen met uw arts.
• De hik. Raadpleeg uw arts als u hier last van blijft houden.
• Overgevoeligheid voor dit medicijn. Dit merkt u aan huiduitslag, galbulten of jeuk.
  Een heel enkele keer ontstaat een ernstige allergie (met onder andere benauwdheid, zwelling van mond, keel, verlies van het bewustzijn). Ga dan onmiddellijk naar een arts of Eerste-Hulpdienst.
  In beide gevallen mag u dit medicijn in de toekomst niet meer gebruiken. Geef daarom aan de apotheek door dat u overgevoelig bent voor hydrocortison. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit medicijn niet opnieuw krijgt.
• Bij injecties in een spier: op de plaats van de injectie deuk in de huid donkere of lichte verkleuring van de huid.

Als u meerdere stootkuren per jaar nodig heeft of als de dosering bij substitutietherapie wekenlang te hoog is ingesteld: u heeft meer kans op onderstaande bijwerkingen. Ze treden soms pas na maanden op, of als u al bent gestopt.

Soms

• Zwaarder worden en een andere vetverdeling. Dit komt door een andere opbouw en afbraak van vet, meer eetlust en vasthouden van vocht. Vet gaat vooral zitten op de buik en op de bovenkant van de rug. Het is vaak nodig uw eetgewoontes aan te passen om uw gewicht op peil te houden. Een diëtist kan u daarbij helpen.
• Dik gezicht (bolle wangen). Net als de gewichtstoename is dit voor velen een belangrijk nadeel van de behandeling. Het gaat niet goed met u, maar voor uw omgeving ziet u er juist 'welvarend' uit. Het verdwijnt weer als u stopt met het medicijn.

Zelden

• Dunnere huid, waardoor u sneller blauwe plekken heeft en streepvormige littekens (striae). Enige maanden na het stoppen met de behandeling heeft de huid meestal weer zijn normale dikte terug. De littekens verdwijnen niet meer.
• Rood geaderde of rode huid in het gezicht en puntvormige huidbloedinkjes.
• Verminderde werking van de bijnierschors. Hier heeft u tijdens de behandeling geen last van, maar na het stoppen heeft uw bijnierschors tijd nodig om op gang te komen om weer zelf bijnierschorshormonen aan te maken. Dit kan meerdere maanden duren.
• Broze botten (osteoporose), waardoor deze eerder breken. Het is belangrijk tijdens het gebruik van dit medicijn voldoende kalk te gebruiken (in de vorm van zuivelproducten of eventueel als tabletten). Ook lichaamsbeweging is nodig, omdat dat zorgt voor een actieve opbouw van de botten.
  In veel gevallen zal de arts u adviseren ook medicijnen tegen botontkalking te gebruiken.
• Te weinig kalium in het bloed. Dit merkt u onder andere aan spierkrampen, spiertrekkingen, spierpijn, spierzwakte, minder eetlust, verstopping en hartkloppingen of een overslaand hart. Neem bij een of meer van deze klachten contact op met uw arts.
• Te veel cholesterol in het bloed, na meerdere maanden gebruik. Hierdoor heeft u meer kans op hart- of vaatziekten. Uw arts kan medicijnen voorschrijven om de hoeveelheid cholesterol in uw bloed te verlagen.
• Staar (een blijvende vertroebeling van de ooglens: cataract). Neem contact op met uw arts als u slechter, wazig of dubbel ziet. Staar komt meestal alleen voor bij gebruik gedurende meerdere jaren of meerdere jaren een te hoge dosering.
• Glaucoom (verhoogde oogboldruk). Overleg met uw arts als u weet dat u glaucoom heeft, terwijl u daar niet voor wordt behandeld. Waarschuw uw arts als u minder goed gaat zien of als u hevige pijn achter uw oog heeft die niet binnen enkele uren wegtrekt. Glaucoom komt meestal alleen voor bij gebruik gedurende meerdere jaren of meerdere jaren een te hoge dosering.

Zeer zelden

• Huidklachten, zoals slecht genezende wonden, acne (jeugdpuistjes), veel transpireren, meer lichaamsbeharing (vooral in het gezicht) en donkere of juist lichte plekken op de huid.
• Peesontsteking en makkelijker scheuren van pezen, vooral van de achillespees.
• Impotentie
• Bij vrouwen: wegblijven van de menstruatie tijdens de behandeling.
• Ernstige hart-vaataandoening, zoals hartfalen, een hartaanval of een beroerte. Hier is meestal pas kans op na meerdere maanden gebruik of meerdere maanden een te hoge dosering.

Raadpleeg uw arts als u last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Heeft Hydrocortison wisselwerkingen met andere medicijnen?

Dit middel heeft wisselwerkingen met andere medicijnen. In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

• Ontstekingsremmende pijnstillers, zoals acetylsalicylzuur, diclofenac, ibuprofen en naproxen. Deze pijnstillers hebben als bijwerking maag- en darmzweren. De kans hierop is groter als u ook hydrocortison gebruikt. De pijnstiller paracetamol heeft deze bijwerking niet. Deze kunt u wel veilig gebruiken.
  Heeft u een ontstekingsremmende pijnstiller nodig? Overleg met uw arts of apotheker. Als u hydrocortison gebruikt moet u vaak ook een maagbeschermend middel slikken.
• Bepaalde vaccins, bijvoorbeeld bof-mazelen-rodehondvaccin (BMR-vaccin), rotavirusvaccin, varicellavaccin (tegen waterpokken) en BCG-vaccin (tegen tuberculose). Hydrocortison vermindert de werkzaamheid van deze vaccins en kan de kans op bijwerkingen ervan verhogen. Als u hydrocortison gebruikt als substitutietherapie is dit geen probleem. Maar als u hydrocortison gebruikt voor andere aandoeningen kan uw lichaam onvoldoende reageren op deze vaccins waardoor u er ziek van kunt worden. Overleg hierover met uw arts.
• Carbamazepine, fenobarbital, fenytoïne of primidon (medicijnen, onder andere gebruikt bij epilepsie) en het medicijn tegen tuberculose rifampicine. Deze medicijnen kunnen de hoeveelheid hydrocortison in het bloed verlagen. Dit is van belang als u hydrocortison langer dan 2 weken achter elkaar gebruikt. Als u met deze medicijnen stopt, stijgt de hoeveelheid hydrocortison juist. Overleg hierover met uw arts of apotheker. Dus ook als u met een van deze medicijnen gaat stoppen.

Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

Als ik Hydrocortison gebruik, mag ik dan...

autorijden, alcohol drinken en alles eten?
Bij dit medicijn zijn hiervoor geen beperkingen.

Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?

Gebruik de vergeten dosis dan alsnog zo snel mogelijk.

Kan ik zomaar stoppen met Hydrocortison?

• Gebruikt u dit medicijn omdat u zelf niet of onvoldoende bijnierschorshormonen aanmaakt (substitutietherapie)? Dan is het gebruik vaak levenslang. Als u toch stopt moet u meestal meteen overstappen op een ander bijnierschorshormoon. Overleg hierover met uw arts.
• Mag u wel stoppen en gebruikte u dit medicijn langer dan 3 weken achter elkaar? Bouw dan langzaam af in overleg met uw arts. Als u niet langzaam afbouwt, kunt u last krijgen van hevige verschijnselen, zoals hoofdpijn, spierpijn, trillen, duizeligheid, hartkloppingen, diarree, misselijkheid, zwakte en een lamlendig gevoel.
  Deze verschijnselen ontstaan doordat uw eigen bijnierschors tijdens het gebruik minder hormonen is gaan aanmaken. Er is immers al voldoende bijnierschorshormoon in het lichaam aanwezig. Als u plotseling stopt kan de bijnierschors de hormonen niet ineens gaan produceren.
  Het duurt enige weken tot soms meer dan een jaar voor de bijnierschors weer helemaal op gang is. Bent u ziek of moet u worden geopereerd? Bent u bovendien minder dan een jaar geleden gestopt met hydrocortison? Vertel dit aan uw arts. Soms heeft u dan tijdelijk weer een bijnierschorshormoon nodig.
• Heeft u de huidziekte psoriasis? Deze huidziekte kan verergeren als u stopt. Daarom moet u altijd langzaam afbouwen. Ook na gebruik van minder dan 3 weken. Overleg hierover met uw arts of apotheker.

Disclaimer

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.