Introductie Ketoconazol

Ketoconazol onderdrukt de aanmaak van het bijnierschorshormoon cortisol.

Artsen schrijven het voor bij de ziekte van Cushing.

Handelsinformatie

Ketoconazol is sinds 1981 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknaam Ketoconazol HRA in tabletten.
Ketoconazol was eerst op de markt als medicijn tegen schimmelinfecties. Het bleek toen ook te werken bij de ziekte van Cushing.
De tabletten mogen niet meer worden voorgeschreven bij schimmel- en gistinfecties, omdat het risico op ernstige leverbeschadiging hoger is dan bij sommige andere antischimmelmiddelen. Overleg hierover met uw arts.

Ketoconazol is ook te verkrijgen in een crème en een shampoo. Deze tekst gaat alleen over de tabletten.

Hoe moet ik Ketoconazol gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek.

Hoe?
Neem de tabletten in met een half glas water.

Wanneer?
Neem dit medicijn tijdens of vlak na het eten. Voedsel bevordert de opname in het lichaam.

Hoelang?
Vaak wordt dit medicijn gebruikt als overbrugging tot aan een operatie.
Als u niet wordt geopereerd, dit medicijn goed bij u werkt en geen bijwerkingen veroorzaakt, kunt u het levenslang gebruiken

Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven.

De belangrijkste bijwerkingen zijn de volgende.

Soms

• Beschadiging van de lever. Dit treedt meestal in de eerste maand op. In het begin merkt u dat zelf niet op. Daarom zal uw arts regelmatig bloedonderzoek doen.
  Een ernstige leverbeschadiging merkt u aan een gevoelige opgezwollen buik, een gele kleur van huid en oogwit (geelzucht), donkere urine of bleke ontlasting. Stop dan direct met het gebruik en waarschuw een arts.
  Als u een verminderde leverwerking heeft, mag u dit medicijn niet gebruiken. Overleg hierover met uw arts.

Zelden

• Maagdarmklachten, zoals misselijkheid, diarree, braken en buikpijn. Zeer zelden zuurbranden en winderigheid. Deze klachten gaan meestal over als u aan het medicijn gewend bent geraakt.
• Huiduitslag, jeuk, droge schilferende huid. Dit kan komen door overgevoeligheid voor ketoconazol, maar het hoeft niet. Zie Zeer zelden Overgevoeligheid. Raadpleeg daarom bij huiduitslag uw arts.

Zeer zelden

• Hoofdpijn
• Geen fel licht kunnen verdragen. Draag een zonnebril als u hier last van heeft.
• Duizeligheid, slaperigheid, slap gevoel, maar ook slapeloosheid, nervositeit of opvliegers.
• Tintelend of doof gevoel, vooral in handen of voeten. Waarschuw in dat geval uw arts.
• Koorts
• Haaruitval (dit herstelt zich als u stopt met het medicijn).
• Droge mond, anders waarnemen van smaken, verkleuring van de tong.
• Vocht vasthouden (dikke en enkels en voeten).
• Pijnlijke spieren en gewrichten.
• Bloedingen en snel blauwe plekken. Dit kan komen door te weinig bloedplaatjes in het bloed. Waarschuw uw arts als u hier last van heeft. Bijvoorbeeld als u snel een bloedneus krijgt.
• Hartritmestoornissen. U merkt dit soms alleen aan plotselinge duizelingen of als u even wegraakt. Neem bij deze verschijnselen contact op met uw arts.
  Vooral mensen met de aangeboren vorm van de hartritmestoornis verlengd QT-interval hebben hier meer kans op. Gebruik dit medicijn NIET als u deze aangeboren hartritmestoornis heeft.
• Als u acute porfyrie heeft, een stofwisselingsziekte waarbij men aanvallen krijgt van buikpijn, braken, koorts en hartkloppingen: dit medicijn kan een aanval uitlokken. Geef aan de apotheek door dat u acute porfyrie heeft. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit medicijn of andere uitlokkende middelen niet krijgt.
• Bij vrouwen: menstruatiestoornissen.
• Bij mannen: impotentie, minder zin in seks, borstvorming en minder spermacellen (dit kan tijdelijke onvruchtbaarheid veroorzaken). Deze klachten ontstaan doordat ook de hoeveelheid testosteron kan verminderen. Ze verdwijnen vanzelf als u stopt met de behandeling.
• Overgevoeligheid voor dit medicijn. Dit merkt u onder andere aan huiduitslag, jeuk en galbulten. Raadpleeg dan een arts.
  In zeer zeldzame gevallen ontstaat een ernstige overgevoeligheid met benauwdheid zwellingen van gezicht, tong, lippen en keel, flauwvallen of blaren op de huid en in de mond..
  Waarschuw dan meteen een arts of ga meteen naar de Eerste-hulpdienst.
  Blijkt u inderdaad overgevoelig te zijn voor dit medicijn, meld dat dan altijd aan uw apotheker. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit medicijn of medicijnen die hier veel op lijken, niet opnieuw krijgt.
• Dit medicijn kan de huid gevoeliger maken voor UV-licht (zon, zonnebank, UV-lamp). Door blootstelling aan zonlicht, zelfs voor korte perioden, kunnen ontstaan huiduitslag, bobbeltjes, blaasjes, jeuk, roodheid van de huid en ernstige verbranding door de zon geven. Krijgt u huiduitslag door de zon? Neem dan contact op met uw arts.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Heeft Ketoconazol wisselwerkingen met andere medicijnen?

Dit medicijn heeft een wisselwerking met andere medicijnen.
In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

Ketoconazol werkt minder goed in combinatie met:

• Maagzuurremmers: dat zijn medicijnen van de groepen 'H2-blokkers', zoals ranitidine, cimetidine of famotidine, of 'protonpompremmers', zoals omeprazol, pantoprazol of lansoprazol. Ketoconazol heeft een zure maag nodig om in de bloedbaan te kunnen komen. Neem de tablet in met een zure koolzuurhoudende frisdrank (dus met 'prik'), bij voorkeur met cola. Door het zuur wordt de ketoconazol beter opgenomen.
• Maagzuurbinders: deze medicijnen zijn vaak zonder recept verkrijgbare. Ze bevatten bijvoorbeeld algeldraat, calciumcarbonaat of magnesiumhydroxide.
  Ketoconazol heeft een zure maag nodig om in het bloed te kunnen komen.
  Overleg met uw apotheker of arts als u een dergelijk medicijn gebruikt. Misschien is een ander maagmedicijn mogelijk. Stopt u niet? Neem ketoconazol minstens 2 uur voor of 4 uur na de maagzuurbinder.
• Didanosine-drank (een medicijn tegen hiv). Behalve het hiv-medicijn zit er in deze drank ook een maagzuurbinder. Ketoconazol heeft een zure maag nodig om in het bloed te kunnen komen.
  Neem ketoconazol daarom minstens 2 uur voor of 4 uur na de didanosine-drank. Dit advies geldt niet voor de didanosine-capsules.
• Lanthaancarbonaat (een medicijn tegen teveel fosfaat in het bloed). Neem ketoconazol minimaal 2 uur voor of 4 uur na lanthaancarbonaat.

Ketoconazol heeft ook wisselwerkingen met de volgende medicijnen. Het kan zijn dat ketoconazol zelf minder goed werkt, of dat het meer bijwerkingen veroorzaakt. Het kan ook zijn dat het andere medicijn extra bijwerkingen kan geven of minder goed werkt.
Overleg vóór gebruik met uw apotheker of arts als u een van onderstaande medicijnen slikt. Meestal mag u de combinatie niet gebruiken.

• Antistollingsmiddelen. Gebruikt u acenocoumarol of fenprocoumon?. Uw apotheek zal bij de eerste keer uw trombosedienst inlichten dat u ketoconazol gebruikt. Vertel ook zelf de trombosedienst wanneer u begint of als u stopt met ketoconazol of als de dosering verandert. Uw stolling moet dan extra worden gemeten.
  Gebruikt u apixaban, dabigatran, edoxaban, rivaroxaban of ticagrelor? Meestal mag u de combinatie niet gebruiken.
• De medicijnen tegen hartklachten of hoge bloeddruk (hart- en vaatmiddelen) amlodipine, barnidipine, digoxine, diltiazem, disopyramide, felodipine, fenytoïne, isradipine, ivabradine, kinidine, lacidipine, lercanidipine, nicardipine, nifedipine, nimodipine, nitrendipine en verapamil.
  Mag u de combinatie gebruiken? Vraag uw apotheker op welke bijwerkingen van het hart-vaatmiddel u dan moet letten. Bij disopyramide zal uw arts uw hart extra controleren. Bij fenytoïne zal de arts de dosering van ketoconazol aanpassen.
• De rustgevende medicijnen alprazolam en buspiron. Als u alprazolam mag gebruiken, zal uw arts de dosering hiervan aanpassen.
• De cholesterolverlagers atorvastatine, lomitapide en simvastatine.
• De medicijnen tegen psychoses en hallucinaties aripiprazol, lurasidon, pimozide en quetiapine.
• De medicijnen tegen epilepsie carbamazepine (ook gebruikt bij manische depressiviteit) en fenytoïne (ook gebruikt bij zenuwpijn en hartklachten). Als u de combinatie mag gebruiken, zal uw arts de dosering van ketoconazol vaak moeten aanpassen.
• De erectiemiddelen avanafil, sildenafil, tadalafil en vardenafil.
• Gebruikt u sildenafil en mag u de combinatie gebruiken? Uw arts zal u een lagere dosering sildenafil adviseren.
• De medicijnen tegen urine-incontinentie darifenacine en fesoterodine. Neem contact op met uw arts als de bijwerkingen van deze medicijnen toenemen.
• De afweeronderdrukkers ciclosporine, sirolimus, everolimus en tacrolimus. Overleg met de arts die de afweeronderdrukker voorschrijft.
• Een aantal medicijnen tegen kanker. Vraag aan uw apotheker om welke medicijnen dit gaat.
• De medicijnen tegen pulmonale arteriële hypertensie (verhoogde bloeddruk in de longen) bosentan, riociguat , sildenafil en tadalafil. Gebruikt u sildenafil en mag u de combinatie gebruiken? Uw arts zal u een lagere dosering sildenafil adviseren.
• De medicijnen tegen tuberculose (tbc) rifabutine en rifampicine. Mag u de combinatie gebruiken? Meestal moet de arts de doseringen aanpassen van rifabutine en ketoconazol en extra controleren op de bijwerkingen van rifabutine. Bij rifampicine zal de arts de dosering van ketoconazol aanpassen.
• Sommige medicijnen tegen hiv. Vraag aan uw apotheker om welke medicijnen dit gaat.
• Sommige medicijnen tegen hepatitis C. Vraag aan uw apotheker om welke medicijnen dit gaat.
• Budesonide, een medicijn gebruikt bij darmontstekingen. Het is een corticosteroïd (bijnierschorshormoon).
• Cinacalcet, een medicijn tegen teveel calcium of fosfaat in het bloed. Uw bloed moet extra gecontroleerd.
• Colchicine, een medicijn tegen jicht.
• Ergotamine, een medicijn tegen migraine.
• Ivacaftor, een medicijn gebruikt bij cystische fibrose. Meestal moet de arts de dosering van ivacaftor aanpassen.
• Midazolam, een slaapmiddel. Als u midazolam mag gebruiken, zal uw arts de dosering hiervan aanpassen.
• Tolvaptan, een medicijn gebruikt bij nierziekten.

Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

Als ik Ketoconazol gebruik, mag ik dan...

autorijden of alles eten?
Bij dit medicijn zijn hiervoor geen beperkingen.

alcohol drinken?
Sommige mensen verdragen geen alcohol zolang ze dit medicijn slikken. Dit uit zich onder andere in misselijkheid, huiduitslag of een rood gezicht. Gebruik daarom liever geen alcohol.

Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?

Het is belangrijk dit medicijn consequent in te nemen. Mocht u toch een dosis vergeten zijn:

• Als u dit medicijn 2 keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan 4 uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan 4 uur? Sla de vergeten dosis dan over.

• Als u dit medicijn 3 keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan 2 uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan 2 uur? Sla de vergeten dosis dan over.

Neem nooit een dubbele dosis.

Kan ik zomaar stoppen met Ketoconazol?

Stop niet zomaar met het gebruik van dit medicijn voor de ziekte van Cushing. De klachten kunnen dan heviger terugkomen. Raadpleeg uw arts als u wilt stoppen. Soms is het nodig het gebruik geleidelijk af te bouwen.
Als u allergische reacties of ernstige bijwerkingen krijgt, moet u wel stoppen. Neem in dat geval direct contact op met uw arts.

Disclaimer

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.